Luật thừa kế đất đai và những điều cần biết - LegalZone

Luật thừa kế đất đai là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm khi cần phân chia di sản là quyền sử dụng đất. Tính đến năm 2019, các quy định về thừa kế được áp dụng theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai 2013. Bài viết tổng hợp các nội dung cốt lõi về di chúc hợp pháp, hàng thừa kế và hồ sơ khai nhận di sản.

Quy định về di chúc hợp pháp trong luật thừa kế đất đai

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện sau:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.
• Di chúc của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi phải được lập thành văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
• Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.
• Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện tại khoản 1 Điều 630.

Về di chúc miệng: di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng, và ngay sau đó những người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Hàng thừa kế theo pháp luật về đất đai

Khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được chia theo pháp luật. Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba hàng thừa kế theo thứ tự:

• Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
• Hàng thừa kế thứ hai: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
• Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.

Họp mặt những người thừa kế

Theo Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015, sau khi có thông báo về việc mở thừa kế hoặc di chúc được công bố, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận:

• Cử người quản lý di sản, người phân chia di sản, xác định quyền và nghĩa vụ của những người này nếu người để lại di sản không chỉ định trong di chúc.
• Cách thức phân chia di sản.

Mọi thỏa thuận của những người thừa kế phải được lập thành văn bản. Về thời hiệu, khi có tranh chấp và yêu cầu Tòa án giải quyết, nếu hết thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế thì áp dụng các quy định của pháp luật về chia tài sản chung để giải quyết.

Hồ sơ khai nhận thừa kế đất đai

Hồ sơ khai nhận di sản thừa kế là quyền sử dụng đất thường bao gồm:

• Giấy tờ chứng minh tài sản (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) của người để lại di sản.
• Giấy chứng tử của người để lại di sản.
• Giấy tờ cá nhân của những người thuộc hàng thừa kế: sổ hộ khẩu, CMND/CCCD, giấy khai sinh; trường hợp người thuộc hàng thừa kế đã chết trước thì cần giấy chứng tử hoặc xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.
• Sơ yếu lý lịch của người nhận di sản có xác nhận của chính quyền địa phương.

Văn bản khai nhận/thỏa thuận phân chia di sản được niêm yết công khai 30 ngày tại UBND cấp xã nơi có đất; nếu không có khiếu nại, tranh chấp thì tiến hành phân chia di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Để hiểu rõ hơn các tình huống cụ thể, bạn có thể tham khảo thêm bài Quy định về thừa kế đất đai không có di chúc và bài Sang tên Sổ đỏ cho con: nên tặng cho hay để thừa kế.