Thừa kế thế vị là gì ? Thừa kế thế vị áp dụng trong trường hợp nào?

Thừa kế thế vị là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự, bảo đảm quyền hưởng di sản cho con, cháu khi cha, mẹ của họ chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. Quy định về thừa kế thế vị được ghi nhận tại Bộ luật Dân sự năm 2015. Bài viết làm rõ khái niệm, điều kiện và các trường hợp áp dụng thừa kế thế vị.

Thừa kế thế vị là gì?

Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.

Hiểu một cách khái quát, thừa kế thế vị là việc con (cháu, chắt) được thay thế vào vị trí của bố hoặc mẹ (ông, bà) để hưởng phần di sản của ông, bà (hoặc cụ). Những người thừa kế thế vị được hưởng phần di sản mà cha, mẹ mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống và được chia đều với những người thừa kế khác cùng hàng.

Điều kiện hưởng thừa kế thế vị

Để được hưởng thừa kế thế vị, cần đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản (khi đó cháu được thế vị); cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản (khi đó chắt được thế vị).
• Người thừa kế thế vị phải thuộc hàng thừa kế thứ nhất và luôn ở vị trí đời sau, tức chỉ có con thế vị cha, mẹ để hưởng di sản của ông bà hoặc các cụ; không có trường hợp cha, mẹ thế vị con.
• Giữa họ phải có quan hệ huyết thống trực hệ (con đẻ thay thế vị trí của cha, mẹ đẻ).
• Người thừa kế thế vị phải còn sống vào thời điểm người để lại di sản chết, hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.
• Khi còn sống, cha hoặc mẹ của người được thế vị phải có quyền hưởng di sản của người chết. Nếu họ bị tước hoặc bị truất quyền hưởng di sản thì con, cháu của họ không được thế vị.
• Bản thân người thế vị không thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo Điều 621 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Các trường hợp áp dụng thừa kế thế vị

Thừa kế thế vị thường được áp dụng trong các tình huống: cháu thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của ông, bà; chắt thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của cụ. Đây là cơ chế bảo đảm sự công bằng giữa các nhánh con cháu khi một người con của người để lại di sản đã mất trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản.

Hồ sơ khai nhận di sản thừa kế thế vị

Khi thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế thế vị, người thừa kế cần chuẩn bị các nhóm giấy tờ cơ bản:

• Giấy tờ pháp lý của người để lại di sản (giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân).
• Giấy tờ của những người thừa kế (giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống làm căn cứ thế vị).
• Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu đối với tài sản là di sản thừa kế.

Việc khai nhận, phân chia di sản nên được thực hiện theo đúng trình tự công chứng, chứng thực để bảo đảm giá trị pháp lý và hạn chế tranh chấp về sau.

Xem thêm các chủ đề khác

• Người bị kết án có được hưởng di sản thừa kế không?
• Thủ tục khởi kiện vụ án dân sự theo quy định pháp luật