quy định về tài sản thế chấp. Nếu tài sản thế chấp phải đăng kí giao dịch bảo đảm thì bên thế chấp phải đăng kí việc thế chấp tại
Trong các giao dịch dân sự và thương mại, việc sử dụng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ là một biện pháp phổ biến nhằm gia tăng sự tin cậy giữa các bên. Trong đó, thế chấp tài sản đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập cơ chế bảo vệ quyền lợi cho bên có quyền. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định của pháp luật dân sự về bản chất, hình thức, nội dung và phương thức xử lý tài sản thế chấp.
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 292 Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp tài sản là một trong các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được pháp luật thừa nhận. Cụ thể hơn, Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa:
Thế chấp tài sản là việc một bên (gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (gọi là bên nhận thế chấp).
Điểm khác biệt cốt lõi giữa thế chấp và cầm cố tài sản chính là việc chiếm hữu tài sản. Trong thế chấp, bên thế chấp vẫn nắm giữ tài sản để tiếp tục khai thác công dụng, trong khi cầm cố yêu cầu phải chuyển giao tài sản cho bên nhận cầm cố.
Về mặt hình thức, việc thế chấp tài sản cần được lập thành văn bản. Hình thức này có thể tồn tại dưới hai dạng:
Ngoài ra, tùy vào loại tài sản hoặc theo thỏa thuận giữa các bên, văn bản thế chấp có thể phải thực hiện công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý theo quy định của pháp luật.
Bên thế chấp có các trách nhiệm trọng yếu sau:
Bên nhận thế chấp có các quyền và trách nhiệm sau:
Lưu ý: Nếu các bên không có thỏa thuận khác, bên thế chấp vẫn được quyền khai thác công dụng và hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản (trừ trường hợp việc khai thác này gây nguy cơ làm giảm giá trị tài sản hoặc hoa lợi đó đã được thỏa thuận thuộc về bên nhận thế chấp). Trong các tranh chấp phức tạp liên quan đến việc phân chia lợi ích này, các bên có thể cần tham khảo thêm các dịch vụ pháp lý liên quan đến tranh chấp thương mại để bảo vệ quyền lợi.
Tài sản thế chấp rất đa dạng, bao gồm: vật, quyền tài sản, giấy tờ có thực hiện giá trị và cả tài sản hình thành trong tương lai. Các loại tài sản đang trong tình trạng cho thuê hoặc cho mượn vẫn có thể được dùng để thế chấp.
Các nguyên tắc về phạm vi tài sản cần lưu ý:
Việc xác định chính xác phạm vi tài sản là cực kỳ quan trọng để tránh các bản án về tranh chấp đòi lại tài sản phát sinh sau này do hiểu lầm về đối tượng giao dịch.
Khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên thế chấp vi phạm cam kết, tài sản sẽ được xử lý để thu hồi nợ. Về nguyên tắc, việc xử lý được thực hiện thông qua bán đấu giá. Tuy nhiên, pháp luật ưu tiên sự tự thỏa thuận: nếu các bên đã có thỏa thuận trước về phương thức xử lý, thì áp dụng theo thỏa thuận đó.
Thứ tự thanh toán: Bên nhận thế chấp được ưu tiên thanh toán từ số tiền thu được sau khi trừ đi các chi phí bảo quản và chi phí liên quan. Nếu một tài sản dùng để thế chấp cho nhiều nghĩa vụ đến hạn, quyền ưu tiên của các chủ nợ sẽ được xác định theo thứ tự tương tự như việc thanh toán nghĩa vụ đối với người cầm cố tài sản.
Quan hệ thế chấp tài sản sẽ chấm dứt trong các trường hợp sau:
Việc nắm vững các quy định về tài sản thế chấp không chỉ giúp các chủ thể thực hiện đúng nghĩa vụ mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để ngăn ngừa các rủi ro tranh chấp trong giao dịch dân sự.
