Quy định của luật thừa kế tài sản không có di chúc mới nhất

Khi một người qua đời mà không để lại di chúc, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế tài sản không có di chúc. Đây là tình huống rất phổ biến, đặc biệt với tài sản chung của vợ chồng. Bài viết dưới đây phân tích các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về thừa kế theo pháp luật.

Khi nào áp dụng thừa kế theo pháp luật?

Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp người để lại di sản không lập di chúc, hoặc được coi là không có di chúc. Cụ thể:

• Người để lại di sản không lập di chúc, hoặc đã hủy di chúc đã lập (đốt, xé, tuyên bố hủy bỏ).
• Di chúc đã bị thất lạc hoặc hư hại hoàn toàn đến mức không thể chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập.
• Di chúc viết bằng ký hiệu hoặc ngôn từ khó hiểu khiến những người thừa kế hiểu không thống nhất về toàn bộ nội dung.

Trong những trường hợp này, toàn bộ di sản của người chết để lại sẽ được phân chia cho những người thừa kế theo quy định của pháp luật.

Thừa kế theo pháp luật khi di chúc không hợp pháp

Di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện của một giao dịch có hiệu lực và các điều kiện quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Một di chúc bất hợp pháp có thể vô hiệu toàn bộ hoặc chỉ vô hiệu một phần, do đó khi giải quyết tranh chấp phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể và các điều kiện mà di chúc đã vi phạm.

Di chúc bị coi là vô hiệu toàn bộ nếu:

• Do người không còn minh mẫn, sáng suốt lập ra; hoặc không phải là ý chí tự nguyện đích thực của người lập (bị cưỡng ép, ngăn cản, lừa dối).
• Do người dưới mười lăm tuổi lập, hoặc do người đủ mười lăm tuổi lập nhưng không có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.
• Toàn bộ nội dung trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Khi di chúc không có hiệu lực toàn bộ, vụ thừa kế sẽ hoàn toàn được giải quyết theo pháp luật, nghĩa là di sản được chia cho những người thừa kế theo pháp luật.

Hàng thừa kế khi thừa kế tài sản không có di chúc

Việc phân chia di sản theo pháp luật là sự dịch chuyển di sản theo hàng thừa kế, dựa trên mức độ gần gũi, thân thuộc giữa người thừa kế với người để lại di sản. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế theo pháp luật được sắp xếp như sau:

• Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
• Hàng thừa kế thứ hai: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột; cháu ruột của người chết mà người chết là ông bà nội/ngoại.
• Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột, chắt ruột theo quy định.

Nguyên tắc phân chia di sản

Khi tiến hành phân chia di sản theo pháp luật, phải tuân theo các nguyên tắc:

• Chia theo thứ tự hàng thừa kế: di sản được chia trước và chia hết cho những người ở hàng thừa kế thứ nhất. Những người ở hàng sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước (do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản).
• Chia đều cho người cùng hàng: theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
• Người thừa kế đã thành thai: nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra vào thời điểm phân chia, phải dành lại một phần di sản bằng phần của người thừa kế khác cùng hàng để khi sinh ra và còn sống sẽ được hưởng.

Như vậy, việc thừa kế tài sản không có di chúc hoàn toàn dựa trên căn cứ pháp luật nhằm đảm bảo công bằng, minh bạch giữa những người thừa kế. Để bảo vệ quyền lợi, các bên nên xác định rõ khối tài sản, hàng thừa kế và những người thuộc diện được hưởng trước khi tiến hành phân chia.

Xem thêm các chủ đề khác

• Người bị kết án có được hưởng di sản thừa kế không?
• Thủ tục khởi kiện vụ án dân sự theo quy định pháp luật