Liên đới bồi thường thiệt hại

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng làm phát sinh nghĩa vụ dân sự và từ đó hình thành nên các quan hệ nghĩa vụ tương ứng giữa các chủ thể. Việc xác định đúng căn cứ phát sinh trách nhiệm là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân định trách nhiệm của các bên liên quan, đặc biệt trong các trường hợp nhiều chủ thể cùng gây ra thiệt hại dẫn đến việc phải liên đới bồi thường.

Quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự 2015

Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh khi có hành vi xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của chủ thể khác mà không dựa trên sự tồn tại của một hợp đồng trước đó giữa các bên. Theo quy định tại Điều 275 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, việc gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật là một trong những căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ dân sự. Các quy định chi tiết về vấn đề này được điều chỉnh cụ thể tại Chương XX, Phần thứ ba của BLDS 2015.

Trong quan hệ này, trách nhiệm được hiểu là bổn phận pháp lý mà bên gây thiệt hại phải thực hiện nhằm khôi phục tình trạng ban đầu hoặc bù đắp tổn thất cho bên bị xâm phạm. Việc xác định chính xác các yếu tố cấu thành trách nhiệm giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, tương tự như cách thức xem xét trong Tóm tắt Bản án số 03/2022/DS-PT về tranh chấp bồi thường thiệt hại do danh dự, uy tín, nhân phẩm bị xâm phạm.

Nguyên tắc xác định trách nhiệm bồi thường

Căn cứ theo Khoản 1 Điều 584 BLDS 2015: Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh yếu, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp luật có quy định khác. Để phát sinh trách nhiệm này, cần hội đủ các điều kiện sau:

• Sự tồn tại của thiệt hại thực tế: Đây là yếu tố tiên quyết. Thiệt hại bao gồm thiệt hại về vật chất (sự mất mát, giảm sút tài sản, chi phí ngăn chặn, khắc phục...) và thiệt hại về tinh thần (những đau thương, tổn thất về tình cảm, uy tín, danh dự mà người bị hại phải chịu).
• Hành vi trái pháp luật: Là các hành vi của chủ thể dưới dạng hành động hoặc không hành động, vi phạm các nghĩa vụ do pháp luật quy định, bao gồm việc làm những điều pháp luật cấm hoặc không thực hiện những việc pháp luật buộc phải làm.
• Mối quan hệ nhân quả: Phải có sự liên kết tất yếu giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra. Nghĩa là, thiệt hại phải là kết quả trực tiếp và tất yếu từ hành vi vi phạm, không phải là một sự kiện ngẫu nhiên khác.

Những điểm mới về nguyên tắc bồi thường trong Bộ luật Dân sự 2015

So với các quy định cũ, BLDS 2015 đã mở rộng và cụ thể hóa các nguyên tắc bồi thường nhằm đảm bảo tính công bằng và bảo vệ tối đa quyền lợi của bên bị thiệt hại. Cụ thể, tại Điều 585 BLDS 2015, pháp luật quy định rõ các nội dung sau:

• Nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời: Thiệt hại thực tế phải được bù đắp đầy đủ. Các bên có quyền thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức (tiền, hiện vật hoặc thực hiện công việc) và phương thức (một lần hoặc nhiều lần).
• Giảm mức bồi thường trong trường hợp đặc biệt: Người chịu trách nhiệm có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại xảy ra vượt quá khả năng kinh tế của họ.
• Thay đổi mức bồi thường: Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế, các bên có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền xem xét thay đổi.
• Nguyên tắc về lỗi của bên bị thiệt hại: Nếu bên bị thiệt hại cũng có lỗi trong việc để xảy ra thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do chính lỗi của mình gây ra. Điều này đòi hỏi sự xem xét kỹ lưỡng vai trò của các chủ thể, tương tự như việc xác định Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có được từ bỏ tư cách tham gia tố tụng dân sự của mình không? trong quá trình giải quyết tranh chấp.
• Nghĩa vụ hạn chế thiệt hại: Bên bị xâm phạm quyền, lợi ích sẽ không được bồi thường nếu họ không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn hoặc hạn chế tổn thất cho chính mình.

Việc nắm vững các nguyên tắc này không chỉ quan trọng trong tranh chấp dân sự thuần túy mà còn là cơ sở để xác định trách nhiệm trong các lĩnh vực khác như lao động. Ví dụ, khi có sai phạm gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động, cần áp dụng Quy trình xử lý bồi thường thiệt hại trong lao động để đảm bảo đúng quy định pháp luật. Trong các quan hệ kinh doanh, việc xác định trách nhiệm liên đới cũng là yếu tố then chốt khi cần tìm kiếm các Dịch vụ pháp lý liên quan đến tranh chấp thương mại.