Tranh chấp ranh giới đất là một trong những loại tranh chấp đất đai phổ biến và ngày càng phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các bên liền kề. Để xác định có bị lấn đất hay không, cần dựa vào ranh giới thửa đất ghi trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm phát sinh tranh chấp.
Mốc giới đất là gì? Xác định ranh giới giữa hai thửa đất liền kề
Mốc giới đất là ranh giới xác định giữa thửa đất của cá nhân, tổ chức này với cá nhân, tổ chức khác, được thể hiện trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo Điều 175 Bộ luật Dân sự 2015, ranh giới giữa các bất động sản liền kề được xác định như sau:
- Ranh giới giữa các bất động sản liền kề được xác định theo thỏa thuận hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Ranh giới cũng có thể được xác định theo tập quán hoặc theo ranh giới đã tồn tại từ 30 năm trở lên mà không có tranh chấp.
- Không được lấn, chiếm, thay đổi mốc giới ngăn cách, kể cả trường hợp ranh giới là kênh, mương, hào, rãnh, bờ ruộng. Mọi chủ thể có nghĩa vụ tôn trọng, duy trì ranh giới chung.
- Các chủ sở hữu bất động sản liền kề có thể thỏa thuận dựng cột mốc, hàng rào, trồng cây, xây tường ngăn trên ranh giới; những vật mốc giới này là sở hữu chung của các bên.
Nguyên tắc xác định ranh giới, mốc giới thửa đất
Việc xác định ranh giới thửa đất, lập bản mô tả ranh giới, mốc giới được thực hiện theo Điều 11 Thông tư 25/2014/TT-BTNMT về bản đồ địa chính:
- Trước khi đo vẽ chi tiết, cán bộ đo đạc phải phối hợp với người dẫn đạc (công chức địa chính cấp xã hoặc cán bộ thôn, xóm, tổ dân phố) và người sử dụng, quản lý đất liên quan để xác định ranh giới, mốc giới trên thực địa, đánh dấu các đỉnh thửa và lập Bản mô tả ranh giới, mốc giới thửa đất.
- Người sử dụng đất xuất trình các giấy tờ liên quan đến thửa đất (có thể là bản sao, không bắt buộc công chứng, chứng thực).
- Ranh giới thửa đất được xác định theo hiện trạng đang sử dụng, quản lý và chỉnh lý theo kết quả cấp Giấy chứng nhận, bản án có hiệu lực, kết quả giải quyết tranh chấp hoặc quyết định hành chính của cấp có thẩm quyền.
- Trường hợp đang có tranh chấp về ranh giới, đơn vị đo đạc có trách nhiệm báo cáo bằng văn bản cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có thửa đất để giải quyết. Nếu tranh chấp chưa giải quyết xong mà xác định được ranh giới thực tế đang sử dụng thì đo theo ranh giới đó; nếu không xác định được thì đo vẽ khoanh bao và lập bản mô tả thực trạng phần đất tranh chấp.
Thủ tục, trình tự giải quyết tranh chấp ranh giới đất
Quy trình giải quyết tranh chấp ranh giới đất gồm các bước cơ bản sau:
Bước 1: Hòa giải tại cơ sở
Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc thông qua hòa giải ở cơ sở. Nếu không hòa giải được, các bên gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất để hòa giải. Theo Luật Đất đai 2013, thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 45 ngày kể từ ngày nhận được đơn; kết quả hòa giải phải được lập thành biên bản.
Bước 2: Giải quyết tranh chấp tại Tòa án
Khi hòa giải tại cấp xã không thành, các bên có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Trình tự gồm:
- Bước 1: Người khởi kiện gửi đơn khởi kiện kèm tài liệu, chứng cứ đến Tòa án có thẩm quyền, nộp tạm ứng án phí và hoàn chỉnh hồ sơ theo yêu cầu.
- Bước 2: Tòa án thụ lý vụ án và tiến hành hòa giải; nếu hòa giải thành thì lập biên bản hòa giải thành.
- Bước 3: Đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm, ra bản án hoặc quyết định. Nếu không đồng ý, các bên có quyền kháng cáo theo trình tự phúc thẩm.
Lưu ý khi xử lý tranh chấp ranh giới đất
Để bảo vệ quyền lợi, người sử dụng đất nên lưu giữ đầy đủ Giấy chứng nhận, bản đồ địa chính, biên bản đo đạc và các tài liệu chứng minh quá trình sử dụng đất ổn định. Việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng sẽ là cơ sở quan trọng khi hòa giải hoặc khởi kiện.
Xem thêm các chủ đề khác
