Việc bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực xây dựng được quy định tại Chương XXI Bộ luật dân sự (BLDS) và Nghị quyết số 06/2006/NQ-HĐTP
Trong quá trình xây dựng các công trình dân dụng hoặc dự án hạ tầng, việc đảm bảo an toàn cho các tài sản liền kề là trách nhiệm pháp lý quan trọng. Khi xảy ra tình trạng công trình đang thi công gây nứt, sụp đổ hoặc hư hỏng nhà cửa xung quanh, vấn đề xác định chủ thể có trách nhiệm bồi thường và mức độ bồi thường luôn là tâm điểm của các tranh chấp dân sự.
Theo quy định tại Điều 607 Bộ luật Dân sự (BLDS), chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bồi thường thiệt hại nếu để nhà cửa, công trình xây dựng đó bị sụp đổ, hư hỏng, sụt lở gây thiệt hại cho người khác. Tuy nhiên, trách nhiệm này sẽ được miễn trừ nếu thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng.
Trong trường hợp bên thi công có lỗi dẫn đến việc công trình gây thiệt hại cho bên thứ ba, các bên có thể phải liên đới chịu trách nhiệm bồi thường. Việc xác định lỗi thuộc về chủ sở hữu hay đơn vị thi công cần dựa trên hồ sơ thiết kế và thực tế triển khai tại hiện trường. Nếu phát hiện sai phạm trong quá trình xây dựng, cá nhân/tổ chức có thể đối mặt với các chế tài theo Nghị định số 139/2017/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động đầu tư xây dựng.
Dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự, việc bồi thường phải tuân thủ các nguyên tắc cốt lõi sau:
Căn cứ theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 06/2006/NQ-HĐTP, các khoản bồi thường được phân loại theo loại hình thiệt hại:
Tình huống: Một hộ gia đình (ông Y) tiến hành xây dựng nhà 4 tầng nhưng thực tế lại xây vượt quá 02 tầng so với bản vẽ thiết kế đã được cấp phép, dẫn đến tình trạng tường nhà hàng xóm bị nứt nghiêm trọng. Người bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu bồi thường không?
Phân tích pháp lý:
Thứ nhất, theo Điều 174 Bộ luật Dân sự, khi xây dựng công trình, chủ sở hữu phải tuân thủ quy định pháp luật về xây dựng, đảm bảo an toàn và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu bất động sản liền kề. Việc xây dựng vượt quá số tầng cho phép là hành vi vi phạm quy định quản lý xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ và các quy chuẩn kỹ thuật.
Thứ hai, căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại, hành vi xây dựng sai thiết kế dẫn đến nứt tường nhà bên cạnh là hành vi xâm phạm tài sản của người khác. Do đó, gia đình ông Y có nghĩa vụ phải bồi thường các chi phí sửa chữa, khắc phục tình trạng nứt tường cho chủ nhà bị ảnh hưởng.
Trong trường hợp các bên không thể tự thỏa thuận được mức bồi thường, bên bị thiệt hại có quyền khởi kiện ra Tòa án. Tại đây, Tòa án sẽ xem xét các chứng cứ về lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và các quy định pháp luật liên quan để đưa ra phán quyết cuối cùng. Nếu phát hiện có hành vi che giấu hoặc gây khó khăn trong quá trình thu thập chứng cứ, cần lưu ý các quy định về xử lý hành vi không hợp tác với Tòa án và các cơ quan chức năng trong quá trình giải quyết vụ án dân sự để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
