Là vấn đề khá phổ biến, tôi có thể phân loại thành 03 trường hợp thường xuyên xảy ra để các bạn dễ hình dung. Cùng Legalzone
Trong quá trình giải quyết các tranh chấp dân sự, việc xác định công sức đóng góp của các bên vào việc tạo lập, duy trì hoặc bảo quản tài sản là một trong những yếu tố then chốt để đảm bảo tính công bằng. Tùy vào tính chất của vụ việc, cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng các tiêu chí khác nhau để xem xét quyền lợi của các đương sự. Dưới đây là 03 trường hợp phổ biến nhất liên quan đến việc xác định công sức đóng góp khi chia tài sản.
Tranh chấp di sản thừa kế, đặc biệt là đối với bất động sản, thường phát sinh từ việc xác định quyền lợi của các thành viên trong hộ gia đình. Để hiểu rõ hơn về cách thức phân chia các loại tài sản khác nhau, bạn có thể tham khảo thêm bài viết về sổ tiết kiệm chia di chúc như thế nào?
Tại thời điểm này, việc xác định quyền sử dụng đất của hộ gia đình và tài sản chung của các thành viên được căn cứ vào các quy định pháp luật sau:
Cần lưu ý rằng, việc có tên trong sổ hộ khẩu tại thời điểm cấp giấy chứng nhận không đồng nghĩa với việc đương sự mặc nhiên có quyền đối với tài sản. Nếu một cá nhân không có công sức nuôi dưỡng, quản lý hay cải tạo đất thì sẽ không được hưởng quyền lợi tương ứng đối với khối tài sản đó.
Khi giải quyết chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn, pháp luật không chỉ dựa trên nguyên tắc chia đôi mà còn xem xét sâu sát đến sự đóng góp thực tế của mỗi bên. Nếu bạn đang tìm hiểu về quy trình xử lý di sản, hãy đọc thêm bài viết phân chia di sản thừa kế và khai nhận di sản thừa kệ có giống nhau không? để nắm rõ sự khác biệt.
Căn cứ theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc phân chia tài sản được thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau: Nguyên tắc chia tài sản chung: Theo Khoản 2 Điều 59, tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi nhưng phải tính đến các yếu tố: (a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; (b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Đặc biệt, pháp luật quy định lao động của vợ, chồng trong gia đình (bao gồm công việc nội trợ) được coi như lao động có thu nhập. Trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình: Theo Khoản 1 Điều 61, nếu tài sản của vợ chồng nằm trong khối tài sản chung của gia đình mà không xác định được phần riêng, thì vợ hoặc chồng sẽ được chia một phần dựa trên công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản chung cũng như vào đời sống chung của gia đình. Việc phân chia này ưu tiên sự thỏa thuận giữa vợ/chồng với các thành viên khác trong gia đình; nếu không thỏa thuận được sẽ yêu cầu Tòa án giải quyết. Về nguyên tắc, nếu không có chứng cứ ngược lại, tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân thường được chia đôi. Tuy nhiên, việc xem xét nguồn tiền thực tế để phát triển tài sản là yếu tố quan trọng để đưa ra phán quyết công bằng. 3. Trong các vụ án dân sự khác Trong các tranh chấp về quyền quản lý, sử dụng tài sản (như trường hợp cho ở nhờ hoặc quản lý hộ), việc xác định công sức đóng góp được xem xét qua các khía cạnh chi phí và trách nhiệm bảo quản. Trường hợp cho ở nhờ: Nếu yêu cầu đòi lại nhà đất được chấp nhận, chủ sở hữu có trách nhiệm thanh toán cho người ở nhờ các chi phí liên quan đến việc sửa sang nhà (nếu có sự đồng ý của chủ nhà và không có thỏa thuận khác) cũng như khoản tiền công sức bảo quản, duy trì nhà ở. Trường hợp quản lý tài sản khác: Nếu một cá nhân có công sức trong việc quản lý tài sản cho chủ sở hữu, thì chủ sở hữu có trách nhiệm thanh toán lại phần công sức tương xứng cho người quản lý đó. Các tiêu chí xác định giá trị công sức đóng góp Để việc xác định công sức không mang tính cảm tính, các cơ quan tố tụng thường dựa trên 03 tiêu chí cốt lõi sau: Tầm quan trọng và mối quan hệ quản lý: Xem xét vai trò của người quản lý. Ví dụ, một người thừa kế vốn sống chung với người để lại di sản sẽ có mức công sức được ghi nhận khác với một người bên ngoài quản lý giúp tài sản. Cần đánh giá xem nếu không có sự quản lý đó thì tài sản có bị giảm giá trị, bị thu hồi hay không. Giá trị của tài sản: Giá trị tài sản là thước đo trách nhiệm. Tài sản có giá trị càng lớn thì trách nhiệm và công sức bảo quản thường được xem xét ở mức cao hơn so với các tài sản có giá trị thấp (trong điều kiện cùng chi phí thời gian và sức lực).
Việc xác định đúng mức công sức đóng góp không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người có công mà còn đảm bảo sự ổn định trong các quan hệ dân sự, thừa kế và hôn nhân gia đình. Trong trường hợp cần phân định rõ ràng quyền lợi giữa các thành viên, việc tìm hiểu về ưu tiên phân chia di sản theo di chúc cũng là một khía cạnh pháp lý quan trọng cần lưu ý.
