Bài viết dưới đây Legalzone sẽ giới thiệu về Quản lý chi phí đầu tư xây dựng và các nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Trong hoạt động đầu tư xây dựng, bên cạnh việc đảm bảo các yếu tố về kỹ thuật và kết cấu công trình, việc kiểm soát sự ổn định và đầy đủ của nguồn vốn là nhiệm vụ trọng yếu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập một quy trình quản lý chi phí đầu tư xây dựng hiệu quả, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp luật hiện hành nhằm tránh thất thoát và lãng phí nguồn lực.
Dưới góc độ quản trị dự án, quản lý có thể được hiểu là một chu trình bao gồm các hoạt động: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành, điều chỉnh và kiểm soát.
Chi phí đầu tư xây dựng được xác định là toàn bộ các khoản chi phí cần thiết để thực hiện việc xây dựng mới, hoặc thực hiện các hoạt động sửa chữa, cải tạo, mở rộng một công trình xây dựng đã có. Do đó, quản lý chi phí đầu tư xây dựng chính là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát toàn bộ các dòng tiền phát sinh trong suốt vòng đời của dự án, từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư cho đến khi công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng.
Tại thời điểm năm 2022, việc quản lý chi phí đầu tư xây dựng được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật đa dạng bao gồm Luật Xây dựng, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và đặc biệt là Nghị định số 10/2021/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu trừ xây dựng.
Căn cứ theo Điều 1 của Nghị định này, phạm vi áp dụng bao gồm:
Ngoài ra, đối với các dự án ngoài phạm vi nêu trên, các tổ chức và cá nhân có thể tham khảo các quy định tại Nghị định này để áp dụng vào công tác quản lý nội bộ của mình.
Nguyên tắc cốt lõi trong quản lý chi phí là đảm bảo tính đúng, tính đủ cho từng dự án, công trình và gói thầu. Chi phí phải phù hợp với yêu cầu thiết kế, chỉ dẫn kỹ thuật, mặt bằng giá thị trường tại thời điểm xác định và đặc thù khu vực xây dựng.
Căn cứ theo Điều 3 của Nghị định số 10/2021/NĐ-CP, các nguyên tắc quản lý chi phí bao gồm:
Việc quản lý chi phí phải đảm bảo các nguyên tắc tại Điều 132 Luật Xây dựng và các nội dung sửa đổi, bổ lập tương ứng. Quá trình này phải phù hợp với từng loại nguồn vốn đầu tư, hình thức đầu tư, phương thức thực hiện cũng như kế hoạch triển khai dự án và các quy định pháp luật liên quan khác. Chủ đầu tư có trách nhiệm quản lý chi phí từ giai đoạn chuẩn bị dự án cho đến khi công trình được đưa vào vận hành, khai thác trong phạm vi tổng mức đầu tư đã được phê duyệt.
Quản lý chi phí phải quy định rõ và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của cơ quan quản lý nhà nước, người quyết định đầu tư, cơ quan chuyên môn về xây dựng, chủ đầu tư và các nhà thầu (bao gồm cả dịch vụ cấp chứng chỉ năng lực xây dựng cho các đơn vị tham gia). Việc phân định rõ trách nhiệm của từng bên trong các giai đoạn: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro tranh chấp và tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các bên liên quan.
Nhà nước đóng vai trò ban hành, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật. Để tạo sự thống nhất, Nhà nước cung cấp các công cụ cần thiết như: định mức xây dựng, giá xây dựng công trình, suất vốn đầu tư, chỉ số giá xây dựng, giá vật liệu, giá ca máy và đơn giá nhân công. Việc áp dụng một hệ thống tiêu chuẩn chung giúp tránh tình trạng chồng chéo, không đồng nhất giữa các dự án, đồng thời là cơ chế kiểm soát nhằm ngăn ngừa thất thoát, tham nhũng trong các dự án có quy mô vốn lớn.
Đối với các dự án xây dựng đặc thù (như dự án năng lượng hạt nhân, công trình phục vụ mục đích chính trị, quốc phòng, an ninh), việc xác định chi phí sẽ áp dụng các quy định chi tiết hoặc cơ chế đặc thù do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định. Riêng với các công trình thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, thẩm quyền và trình tự thẩm định tổng mức đầu tư sẽ được thực hiện theo quy định riêng của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Công an nhằm đảm bảo tính bảo mật và an ninh quốc gia.
Các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ áp dụng phương pháp xác định chi phí phù hợp với đặc thù của chương trình và các văn bản hướng dẫn liên quan. Đối với các công trình đầu tư xây dựng tại nước ngoài, việc quản lý chi phí được thực hiện theo các nguyên định quy định tại Nghị định về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Nếu đơn vị tham gia có nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về năng lực pháp lý để thực hiện các dự án này, có thể nghiên cứu thủ tục cấp chứng chỉ xây dựng lĩnh vực giám sát thi công xây dựng hạng 1 để đảm bảo đủ điều kiện tham gia vào các dự án lớn.
