Theo quy định của pháp luật, chi nhánh của doanh nghiệp có thể nhân danh doanh nghiệp để ký kết hợp đồng trong phạm vi ủy quyền được giao. Một vấn đề pháp lý thường gặp là liệu chi nhánh có thể thực hiện việc ký kết hợp đồng với chính công ty mẹ của doanh nghiệp đó hay không? Để làm rõ vấn đề này, bài viết dưới đây sẽ phân tích dựa trên các quy định pháp luật về doanh nghiệp và dân sự tại thời điểm năm 2022.
Công ty mẹ là thực thể sở hữu một phần hoặc toàn bộ vốn điều lệ/cổ phần của một công ty khác, từ đó nắm quyền kiểm soát các hoạt động điều hành thông qua việc quyết định nhân sự chủ chốt hoặc thay đổi cấu trúc pháp lý. Căn cứ theo quy định tại Điều 189 Luật Doanh nghiệp 202
CĂN CỨ PHÁP LUẬT:
Theo Khoản 1 Điều 189 Luật Doanh nghiệp, một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác nếu thuộc một trong các trường hợp: (i) Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty đó; (ii) Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó; (iii) Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.
Như vậy, về mặt pháp lý, công ty mẹ và công ty con là hai pháp nhân độc lập. Việc hiểu rõ mối quan hệ này rất quan trọng khi doanh nghiệp thực hiện các giao dịch liên quan đến năng lực tài chính của doanh nghiệp được hiểu như thế nào? để đảm bảo tính minh bạch trong giao dịch.
Chi nhánh không phải là một pháp nhân độc lập mà là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp. Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 45 Luật Doanh nghiệp, chi nhánh có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền. Ngành nghề kinh doanh của chi nhánh phải phù hợp với ngành nghề đã đăng ký của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự 2015 cũng làm rõ thêm về bản chất của đơn vị này tại Điều 92:
CĂN CỨ PHÁP LUẬT:
Theo Khoản 3 và Khoản 4 Điều 92 Bộ luật Dân sự 2015, chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của pháp nhân, thực hiện một phần chức năng của pháp nhân kể cả đại diện theo ủy quyền. Chi nhánh không phải là pháp nhân; người đứng đầu chi nhánh thực hiện nhiệm vụ theo phạm vi và thời hạn được ủy quyền. Mọi quyền và nghĩa vụ dân sự phát sinh từ giao dịch do chi nhánh xác lập sẽ thuộc về pháp nhân (doanh nghiệp).
Do đó, khi xem xét các vấn đề như Chi nhánh công ty có được vay vốn không?, cần lưu ý rằng chi nhánh không có tài sản độc lập để tự chịu trách nhiệm vô hạn mà mọi nghĩa vụ cuối cùng đều gắn liền với doanh nghiệp chủ quản.
Để trả lời câu hỏi này, cần phân tách rõ hai trường hợp về mặt chủ thể giao kết:
Vì chi nhánh không phải là pháp nhân và không có tài sản độc lập, nên về nguyên tắc, chi nhánh không thể tự nhân danh "chi nhánh" để làm bên chủ thể trong hợp đồng. Mọi giao dịch do chi nhánh thực hiện đều phải được hiểu là giao dịch của doanh nghiệp (công ty con) thông qua sự ủy quyền.
Trong trường hợp này, chủ thể thực tế tham gia vào quan hệ hợp đồng là Công ty mẹ và Công ty con. Chi nhánh chỉ đóng vai trò là đơn vị được ủy quyền để thực hiện các thủ tục ký kết trên thực tế. Để xác định tính hợp pháp, ta cần căn cứ vào quy định về giao dịch giữa công ty mẹ và công lập tại Luật Doanh nghiệp.
CĂN CỨ PHÁP LUẬT:
Theo Khoản 2 Điều 190 Luật Doanh nghiệp, các hợp đồng, giao dịch và quan hệ khác giữa công ty mẹ và công ty con đều phải được thiết lập và thực hiện một cách độc lập, bình đẳng theo các điều kiện áp dụng đối với các chủ thể pháp lý độc lập.
Như vậy, pháp luật không cấm việc công ty mẹ ký kết hợp đồng với công ty con. Tuy nhiên, khi sử dụng chi nhánh làm đầu mối ký kết, doanh nghiệp cần lưu ý các điều kiện sau:
Trong quá trình thực hiện các thay đổi về cơ cấu tổ chức hoặc khi cần thủ tục thay đổi địa chỉ chi nhánh công ty cổ phần, doanh nghiệp cũng cần rà soát lại các văn bản ủy quyền để đảm bảo tính liên tục và hợp pháp của các hợp đồng đang thực hiện.
Tóm lại, việc chi nhánh ký kết hợp đồng với công ty mẹ là hoàn toàn có thể thực hiện được về mặt pháp lý, với điều kiện: (1) Chi nhánh nhân danh doanh nghiệp (không nhân danh chính chi nhánh); (2) Có sự ủy quyền hợp pháp từ người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp; và (3) Giao dịch giữa công ty mẹ và công ty con phải đảm bảo nguyên tắc độc lập, bình đẳng và tuân thủ các quy định về kiểm soát giao dịch giữa các bên có liên quan.
