Trong kỳ tuyển quân hàng năm, việc nắm vững các quy định của pháp luật về nghĩa vụ quân sự (NVQS) là trách nhiệm và quyền lợi của mỗi công dân. Bài viết dưới đây tổng hợp những thông tin quan trọng nhất liên quan đến thời gian khám sức khỏe, tiêu chuẩn tuyển chọn, chế độ tạm hoãn, miễn gọi nhập ngũ và các mức xử phạt vi phạm theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Thời gian khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự
Căn cứ theo Khoản 4 Điều 40 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, thời gian thực hiện khám sức khỏe được quy định như sau:
- Thời gian khám sức khỏe thường kỳ: Diễn ra từ ngày 01 tháng 11 đến hết ngày 31 tháng 12 hằng năm.
- Trường hợp đặc biệt: Thời gian khám sức khỏe gọi công dân nhập ngũ và thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân lần thứ hai sẽ do Thủ tướng Chính phủ quyết định cụ thể.
Như vậy, đối với đợt tuyển quân đầu năm 2021, các địa phương sẽ căn cứ vào tình hình thực tế để sắp xếp lịch khám trong khoảng thời gian từ tháng 11 đến hết tháng 12 năm 2020.
2. Xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự khi không chấp hành lệnh khám sức khỏe
Công dân khi nhận được lệnh gọi khám sức khỏe của Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp huyện có nghĩa vụ phải có mặt đúng thời gian và địa điểm quy định. Trường hợp vắng mặt không có lý do chính phục sẽ bị xử lý nghiêm theo pháp luật.
Mức xử phạt hành chính
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 6 Nghị định 120/2013/NĐ-CP, cá nhân có hành vi không có mặt để khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự mà không có lý do chính đáng sẽ bị phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.200.000 đồng.
Các trường hợp được coi là lý do chính đáng bao gồm:
- Bản thân công dân bị ốm hoặc gặp tai nạn trên đường đi khám.
- Thân nhân (bố, mẹ đẻ; bố, mẹ vợ/chồng; người nuôi dưỡng hợp pháp; vợ/chồng; con đẻ/con nuôi) đang bị ốm nặng hoặc qua đời nhưng chưa tổ chức tang lễ.
- Nhà ở của công dân hoặc thân nhân nằm trong vùng chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn làm cản trở việc thực hiện nghĩa vụ.
- Không nhận được giấy gọi do lỗi của cơ quan có trách nhiệm hoặc bị hành vi ngăn cản, đe dọa từ người khác.
Trách nhiệm hình sự
Nếu cá nhân đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn tiếp tục tái phạm, tùy theo tính chất và mức độ, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự với khung hình phạt cao nhất lên đến 05 năm tù.
3. Tiêu chuẩn tuyển chọn công dân nhập ngũ
Việc tuyển chọn công dân nhập ngũ được thực hiện theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về độ tuổi, chính trị, sức khỏe và văn hóa theo quy định tại Thông tư 148/2018/TT-BQP.
Tiêu chuẩn về độ tuổi
- Công dân từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi.
- Trường hợp công dân nam đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ để học trình độ cao đẳng, đại học thì độ tuổi tuyển chọn kéo dài đến hết 27 tuổi (trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo).
Tiêu chuẩn về sức khỏe
Công dân được tuyển chọn phải đạt tiêu chuẩn sức khỏe loại 1, 2 hoặc 3 dựa trên kết quả khám thực tế theo Thông tư liên tịch số 16/2016/TTLT-BYT-BQP. Cụ thể:
- Không gọi nhập ngũ đối với: Công dân có sức khỏe loại 3 nhưng mắc tật khúc xạ về mắt (cận thị từ 1,5 diop trở lên hoặc tất cả các mức độ viễn thị); người nhiễm HIV; người nhiễm AIDS; người nghiện ma túy.
- Đối với các đơn vị đặc thù như lực lượng Tiêu binh, Nghi lễ, Vệ binh... sẽ có tiêu chuẩn sức khỏe riêng theo quy định của Bộ Quốc phòng.
Tiêu chuẩn về chính trị và văn hóa
- Chính trị: Thực hiện theo tiêu chuẩn chính trị tuyển chọn công dân vào phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam (theo Thông tư liên tịch số 50/2016/TTLT-BQP-BCA).
- Văn hóa: Ưu tiên tuyển chọn công dân có trình độ văn hóa từ lớp 8 trở lên. Tại các vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn hoặc khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số, tiêu chuẩn văn hóa có thể xét tuyển từ lớp 7 hoặc cấp tiểu học theo tỷ lệ quy định để đảm bảo chỉ tiêu giao quân.
4. Quy định về tạm hoãn và miễn gọi nhập ngũ
Theo Điều 41 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 và Điều 5 Thông tư 148/2018/TT-BQP, các trường hợp sau đây được xem xét áp dụng chế độ tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ:
Trường hợp được tạm hoãn gọi nhập ngũ
- Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khỏe.
- Là lao động duy nhất trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động; gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do thiên tai, dịch bệnh (có xác nhận của cấp xã).
- Có anh, chị, em ruột đang là hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ trong Quân đội hoặc Công an nhân dân.
- Con của bệnh binh, người nhiễm chất độc da cam có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%.
- Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông hoặc đang đào tạo trình độ đại học, cao đẳng hệ chính quy trong thời gian một khóa đào tạo.
Trường hợp được miễn gọi nhập ngũ
- Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng nhất.
- Con của thương binh hạng hai; con của bệnh binh hoặc người nhiễm chất độc da làm suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
- Một anh hoặc một em trai là liệt sĩ.
- Người làm công tác cơ yếu không phải là quân nhân, Công an nhân dân.
Lưu ý: Công dân thuộc diện tạm hoãn nếu sau đó không còn lý do tạm hoãn thì vẫn sẽ bị gọi nhập ngũ theo quy định.
5. Thời gian phục vụ và quyền lợi của hạ sĩ quan, binh sĩ
Thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự trong thời bình là 24 tháng. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có thể quyết định kéo dài thời hạn phục vụ tại ngũ nhưng không quá 06 tháng trong các trường hợp cần bảo đảm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu hoặc tham gia phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn.
Khi thực hiện nghĩa vụ quân sự, công dân được hưởng các quyền lợi chính sau:
- Được nghỉ phép hàng năm (từ tháng thứ 13 trở đi) là 10 ngày, được thanh toán tiền tàu, xe và phụ cấp đi đường.
- Được miễn tiền cước khi chuyển tiền, bưu phẩm, bưu kiện; được cấp tem thư theo quy định.
- Đối với học sinh, sinh viên thuộc hộ nghèo trước khi nhập ngũ: Nếu có vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội thì được tạm hoãn trả nợ và không tính lãi suất trong thời gian tại ngũ.
- Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, nếu đáp ứng đủ tiêu chuẩn về chính trị, đạo đức, văn hóa và sức khỏe sẽ được ưu tiên tham gia tuyển sinh các trình độ đào tạo cao hơn.
Xem thêm các chủ đề khác
