Sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư: Cắt giảm 62 ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Cấm tuyệt đối kinh doanh khí N2O cho mục đích giải trí

Một trong những nội dung nhận được sự đồng thuận cao từ các đại biểu Quốc hội là việc bổ sung hoạt động "Kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và mục đích khác theo quy định của Chính phủ" vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh tại Điều 6 Luật Đầu tư.

Chính phủ giải trình làm rõ, quy định này không nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng mà là công cụ xác định phạm vi hoạt động kinh doanh bị cấm ngay từ nguồn. Để bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp hoạt động chân chính trong các lĩnh vực y tế, công nghiệp thực phẩm, bán dẫn hay nghiên cứu khoa học, luật đã thiết lập cơ chế loại trừ rất rõ ràng.

Đặc biệt, để các doanh nghiệp có thời gian rà soát, xử lý và các bộ, ngành hoàn thiện nghị định hướng dẫn chi tiết, Quốc hội quyết định lùi thời điểm có hiệu lực của quy định cấm này đến ngày 01/01/2027.

Đồng thời, điều khoản chuyển tiếp quy định rõ các hợp đồng kinh doanh khí N2O vì mục đích hô hấp đã ký kết trước đó sẽ đương nhiên chấm dứt hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và các bên phải thực hiện thanh lý hợp đồng trong thời hạn tối đa 45 ngày.

Cải cách mạnh mẽ nhưng không buông lỏng quản lý

Cải cách mạnh mẽ nhưng không buông lỏng quản lý là thông điệp xuyên suốt của dự án luật lần này. Đối với các lĩnh vực nhạy cảm, liên quan đến an ninh quốc gia, sức khỏe cộng đồng hoặc có mức độ rủi ro hệ thống lớn, Quốc hội thống nhất cao việc giữ lại cơ chế quản lý điều kiện chặt chẽ.

Với lĩnh vực nông nghiệp, giữ điều kiện đối với chăn nuôi trang trại và sản xuất giống Mặc dù có ý kiến đề nghị bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với chăn nuôi trang trại quy mô nhỏ và vừa để giảm chi phí, Chính phủ đề nghị và Quốc hội đã thống nhất tiếp tục duy trì "Kinh doanh chăn nuôi trang trại" và "Kinh doanh giống vật nuôi, sản xuất giống cây trồng" là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Báo cáo giải trình nêu rõ, chăn nuôi trang trại tập trung số lượng lớn vật nuôi nên ẩn chứa nguy cơ lây lan dịch bệnh cực kỳ nghiêm trọng trên diện rộng, thậm chí lây sang người, nếu xảy ra sự cố có thể phải tiêu hủy toàn bộ đàn vật nuôi, phá vỡ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Đối với giống vật nuôi, cây trồng – vốn là đầu vào quyết định toàn bộ chuỗi sản xuất – rủi ro về chất lượng rất khó khắc phục sau khi đã đưa vào lưu thông. Người nông dân nhỏ lẻ không đủ năng lực kiểm chứng phả hệ, thông số di truyền nên rất dễ gánh chịu thiệt hại mất trắng cả vụ mùa.

Do đó, việc duy trì "tiền kiểm" kết hợp phân tầng quản lý theo số lượng đơn vị vật nuôi là giải pháp tối ưu để bảo vệ lợi ích của người dân và an ninh lương thực quốc gia.

Không bãi bỏ điều kiện đối với lĩnh vực kinh doanh tàu bay không người lái

Lĩnh vực quốc phòng, an ninh, Quốc hội đã quyết định không bãi bỏ điều kiện đối với lĩnh vực kinh doanh tàu bay không người lái.

Thay vào đó, để tinh gọn danh mục, luật đã hợp nhất các nhóm ngành nghề liên quan thành một dòng duy nhất: “Kinh doanh, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, thử nghiệm, sửa chữa, bảo dưỡng tàu bay không người lái, phương tiện bay khác, động cơ tàu bay, cánh quạt tàu bay và trang bị, thiết bị của tàu bay không người lái, phương tiện bay khác”.

Tuy nhiên, để khuyến khích phát triển khoa học công nghệ theo đúng tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, luật đã tinh tế loại bỏ hoạt động "nghiên cứu, chế tạo" ra khỏi phạm vi ngành nghề có điều kiện, tháo gỡ nút thắt lớn cho doanh nghiệp công nghệ đổi mới sáng tạo trong nước.

Luật hóa dịch vụ hỗ trợ cấp thị thực

Một điểm mới đáng chú ý tại lần sửa Luật này là việc chính thức bổ sung ngành, nghề "Hoạt động dịch vụ hỗ trợ cấp thị thực của cơ sở kinh doanh được ủy quyền" vào Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hiện nay tại Việt Nam có 5 doanh nghiệp nước ngoài đang xử lý hồ sơ thị thực cho hàng triệu công dân Việt Nam mỗi năm.

Các đơn vị này trực tiếp tiếp nhận, lưu trữ thông tin nhân thân, dữ liệu cá nhân nhạy cảm và cả dữ liệu sinh trắc học của công dân nước ta. Đây là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm liên quan đến an ninh thông tin quốc gia.

Thực tế thời gian qua đã phát hiện những biểu hiện thiếu minh bạch của nhân viên tại một số trung tâm tiếp nhận thị thực trong việc sắp xếp hồ sơ, môi giới đưa người trốn đi nước ngoài bất hợp pháp.

Ngoài ra, một số lượng lớn nhân sự nước ngoài làm việc tại các cơ sở này tiềm ẩn nhiều nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia.

Để chuẩn hóa hoạt động này, tránh phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, luật đã quy định các điều kiện khắt khe về an ninh, bảo mật thông tin đối với các cơ sở được ủy quyền.

Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn đi kèm, các doanh nghiệp này bắt buộc phải là pháp nhân thành lập theo luật pháp Việt Nam; đại diện doanh nghiệp nếu là người nước ngoài phải cư trú tại Việt Nam từ 12 tháng trở lên; hệ thống lưu trữ thông tin khách hàng phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia về an ninh mạng; hoàn thành báo cáo đánh giá tác động chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới và nhân sự phải có chứng chỉ xử lý dữ liệu cá nhân.

Chuyển sang hậu kiểm sẽ đề cao trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp

Giải trình thêm về quá trình chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" đối với các lĩnh vực quan trọng như kinh doanh nước sạch, kinh doanh khí (LPG, LNG, CNG), hay kinh doanh rượu..., Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, đối với ngành nước sạch, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh thực chất là thay đổi công cụ kiểm soát lúc gia nhập thị trường, hoàn toàn không phải buông lỏng quản lý.

Chất lượng nước đầu ra sẽ được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế nội kiểm và ngoại kiểm nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-1:2024/BYT của Bộ Y tế. Song song đó, Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện Dự án Luật Cấp, Thoát nước để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 3, tạo lập khung khổ quản lý dài hạn bằng hợp đồng dịch vụ và các chế tài cụ thể.

Đối với kinh doanh khí và kinh doanh rượu, các quy chuẩn quốc gia về phòng cháy chữa cháy, an toàn chai chứa khí, an toàn thực phẩm cơ bản đã được thiết lập đầy đủ.

Việc chuyển sang hậu kiểm sẽ đề cao trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp và tăng cường gánh nặng thanh tra chuyên ngành khi phát sinh vi phạm.

Để bảo đảm tính liên tục của các quan hệ pháp luật, Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp của Luật quy định rõ tổ chức, cá nhân được quyền hoạt động kinh doanh ngay trong các ngành nghề được bãi bỏ mà không cần đáp ứng điều kiện kinh doanh cũ.

Doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng các giấy phép, giấy chứng nhận đã được cấp cho đến hết thời hạn ghi trên văn bản mà không phải làm thủ tục đổi mới, gia hạn.

Đối với các hồ sơ đề nghị cấp phép đã nộp trước ngày luật có hiệu lực nhưng chưa trả kết quả, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ ngừng giải quyết và chủ động trả lại hồ sơ cho doanh nghiệp./.