Trong hoạt động thương mại, việc xác định nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa nhập khẩu là yếu tố then chốt để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật. Việc hiểu rõ các tiêu chí thế nào là hàng hóa nhập lậu sẽ giúp các doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có trong quá trình lưu thông hàng hóa trên thị trường.
Căn cứ pháp lý
Các quy định về việc xác định hàng hóa nhập lậu và chế độ hóa đơn, chứng từ đối với hàng hóa nhập khẩu dựa trên các văn bản sau:
Các trường hợp hàng hóa nhập khẩu bị coi là hàng hóa nhập lậu
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 6 Thông tư liên tịch 64/20 tich/TTLT-BTC-BCT-BCA-BQP, hàng hóa nhập khẩu lưu thông trên thị trường sẽ bị coi là hàng hóa nhập lậu nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
1. Không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo thời hạn quy định
Hàng hóa đang trên đường vận chuyển, đang bày bán hoặc để tại kho, bến, bãi, điểm tập kết nhưng cơ sở kinh doanh không xuất trình được các giấy tờ chứng minh tính hợp pháp trong thời hạn luật định. Cụ thể:
- Đối với hàng hóa lưu thông ngoài kho bãi của chủ hàng: Tại thời điểm kiểm tra, chủ hàng hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải xuất trình đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh tính hợp pháp ngay lập tức.
- Đối với hàng hóa tại kho, bến, bãi thuộc sở hữu hoặc quyền sử dụng của cơ sở kinh doanh (có đăng ký hoạt động): Tại thời điểm kiểm tra: Phải xuất trình bản sao hóa đơn, chứng từ có đóng dấu của cơ sở kinh doanh để làm căn cứ xác định tính hợp pháp sơ bộ. Trong vòng 24 giờ liên tục kể từ khi kiểm tra: Cơ sở phải xuất trình đầy đủ bản chính các hóa đơn, chứng từ theo quy định. Nếu thời hạn 24 giờ trùng vào ngày nghỉ, việc xuất trình thực hiện vào thời gian làm việc tiếp theo và phải được ghi rõ trong biên bản.
- Lưu ý: Nếu tại thời điểm kiểm tra chưa thể xuất trình được hóa đơn, chứng từ để xác định tính hợp pháp, cơ quan chức năng sẽ tiến hành tạm giữ hàng hóa để xác minh.
- Trường hợp có dấu hiệu nguồn gốc không hợp pháp: Ngay cả khi đã xuất trình đầy đủ hồ sơ, nhưng nếu cơ quan kiểm tra có căn cứ cho rằng nguồn gốc hàng hóa là bất hợp pháp thì vẫn thực hiện tạm giữ, đối chiếu và xử lý theo quy định.
2. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng bất hợp pháp
Hàng hóa có hóa đơn nhưng qua quá trình điều tra, xác minh của cơ quan chức năng cho thấy các chứng từ này là không hợp pháp. Căn cứ theo Khoản 8 và Khoản 9 Điều 3 Nghị định số 51/2010/NĐ-CP, các hành vi sau đây được xác định là sử dụng hóa đơn bất hợp pháp:
- Sử dụng hóa đơn giả, hóa đơn chưa có giá trị sử dụng hoặc đã hết giá trị sử dụng.
- Sử dụng hóa đơn của tổ chức, cá nhân khác để lập khi bán hàng, hạch toán kế toán, khai thuế hoặc thanh toán ngân sách.
- Thực hiện các hành vi như: Lập khống hóa đơn; bán hóa đơn chưa lập; lập hóa đơn không đầy đủ nội dung; sai lệch nội dung giữa các liên; dùng hóa đơn của mặt hàng này để chứng minh cho mặt hàng khác; sử dụng hóa đơn "quay vòng" trong quá trình vận chuyển.
3. Hàng hóa thu mua từ cư dân biên giới không đủ điều kiện chứng minh
Trường hợp cơ sở kinh doanh thu mua, gom hàng từ cư dân biên giới để đưa vào nội địa nhưng không có đủ các chứng từ theo quy định tại Khoản 3 Điều 4 Thông tư liên tịch 64/2015/TTLT-BTC-BCT-BCA-BQP sẽ bị coi là hàng lậu. Các chứng từ bắt buộc bao gồm:
- Đối với việc thu mua trực tiếp: Phải có bản chính Bảng kê hàng hóa mua, bán, trao đổi của cư dân biên giới (có xác nhận của cơ quan Hải quan hoặc Bộ đội Biên phòng) và bản chính Biên lai thu thuế đối với hàng hóa vượt định mức miễn thuế hoặc ngoài danh mục trao đổi.
- Đối với việc bán lại cho cơ sở khác: Cơ sở thu mua gom phải xuất hóa đơn bán hàng theo quy định và chịu trách nhiệm về nguồn gốc hàng hóa, đồng thời phải lưu giữ đầy đủ các chứng từ gốc nêu trên.
Trách nhiệm pháp lý khi kinh doanh hàng hóa nhập lậu
Hành vi kinh doanh hàng hóa nhập lậu là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy vào tính chất, mức độ và giá trị tang vật, chủ thể vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định tại Điều 17 Nghị định 185/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 124/2015/NĐ-CP) hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý việc kiểm soát chặt chẽ đầu vào, lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ bản chính và đảm bảo tính hợp lệ của các loại giấy tờ liên quan đến nguồn gốc hàng hóa nhập khẩu để bảo vệ quyền lợi kinh doanh hợp pháp của mình.
