Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, việc quản lý tài nguyên khoáng sản đóng vai trò then chốt nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung nguyên liệu cho công nghiệp. Nghị định số 51/20 và ban hành ngày 01/04/2021 là văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết về việc quản lý, khoanh định và bảo vệ các khu vực khoáng sản được Nhà nước đưa vào danh mục dự trữ quốc gia.
Văn bản này không chỉ điều chỉnh hoạt động khai thác mà còn tác động trực tiếp đến quá trình thủ tục lập, thẩm định đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư tại các khu vực có tiềm năng khoáng sản lớn, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa khai thác tài nguyên và phát triển bền vững.
Theo quy định tại Điều 1 của Nghị định này, phạm vi điều chỉnh bao gồm các nội dung trọng yếu sau:
Đối tượng áp dụng (Điều 2) bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản ở các cấp, cùng với tất cả các tổ chức và cá nhân có quyền lợi hoặc nghĩa vụ liên quan đến việc khai thác, sử dụng và bảo vệ khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia.
Việc xác lập một khu vực trở thành dự trữ quốc gia phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy hoạch. Cụ thể:
Theo Điều 3, việc khoanh định khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia phải đáp ứng hai điều kiện tiên quyết: (i) Phù hợp với quy định tại Khoản 1 Điều 29 Luật Khoáng sản và (ii) Không nằm trong các quy hoạch về thăm dò, khai thác, chế biến hoặc sử dụng khoáng sản đã được phê duyệt trước đó.
Về thời gian dự trữ, Nghị định phân chia thành hai nhóm:
Một hồ sơ khoanh định đầy đủ phải thể hiện rõ loại khoáng sản, tọa độ các điểm góc, diện tích, mức sâu, số lượng tài nguyên, trữ lượng và thời gian dự trữ cụ thể.
Bộ Tài nguyên và Môi trường đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng và UBND các tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương để tổ chức thực hiện việc khoanh định và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Nghị định số 51/2021/NĐ-CP quy định hồ sơ đề nghị phê duyệt phải bao gồm báo cáo tổng hợp về mức độ thăm dò, hiện trạng sử dụng đất và các công trình trên mặt tại thời điểm khoanh định.
Trong trường hợp cần thay đổi phạm vi hoặc trữ lượng, cơ quan chức năng sẽ thực hiện thủ tục điều chỉnh khu vực dự trữ. Hồ sơ điều chỉnh phải có tờ trình nêu rõ nội dung bổ sung hoặc loại bỏ tài nguyên, trữ lượng khoáng sản ra khỏi danh mục dự trữ.
Việc thực hiện các dự án đầu tư tại đây cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh lãng phí tài nguyên. Khi triển khai các dự án hạ tầng hoặc công nghiệp, việc quản lý chi phí đầu tư xây dựng và các nguyên tắc liên quan đến tài nguyên phải được xem xét kỹ lưỡng để không làm ảnh hưởng đến trữ lượng khoáng sản quốc gia đã được phê duyệt.
Các hoạt động tại khu vực dự trữ phải đảm bảo:
Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan có trách nhiệm giám sát việc thực hiện Nghị định này. Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm chính trong việc theo dõi biến động trữ lượng và chất lượng khoáng sản tại các khu vực dự trữ. Các cơ quan quản lý địa phương có trách nhiệm phối hợp kiểm tra, ngăn chặn các hành vi khai thác trái phép làm ảnh hưởng đến quỹ tài nguyên quốc gia.
Việc thực thi nghiêm túc các quy định về khoanh định và phê duyệt sẽ giúp Nhà nước chủ động trong việc điều tiết nguồn cung khoáng sản, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ lợi ích quốc gia lâu dài.
