Hợp tác xã là một loại hình tổ chức kinh tế tập thể quen thuộc trong nền kinh tế Việt Nam, gắn với nguyên tắc tự nguyện, dân chủ và cùng có lợi. Tại thời điểm năm 2019, tổ chức và hoạt động của hợp tác xã được điều chỉnh bởi Luật Hợp tác xã năm 2012 và Nghị định 193/2013/NĐ-CP. Bài viết làm rõ khái niệm, đặc điểm cùng ưu, nhược điểm của mô hình này.
Khái niệm hợp tác xã
Theo khoản 1 Điều 3 Luật Hợp tác xã năm 2012, hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý.
Như vậy, hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp đặc thù nhưng đề cao tính tương trợ giữa các thành viên thay vì chỉ tối đa hóa lợi nhuận trên vốn góp.
Đặc điểm của hợp tác xã
- Là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu: tài sản và hoạt động kinh doanh thuộc về tập thể thành viên, phục vụ nhu cầu chung của các thành viên.
- Có tư cách pháp nhân: hợp tác xã được thành lập, đăng ký theo quy định pháp luật và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.
- Số lượng thành viên tối thiểu: phải có ít nhất 07 thành viên tự nguyện tham gia.
- Nguyên tắc tổ chức: tự nguyện gia nhập và ra khỏi hợp tác xã; quản lý dân chủ, bình đẳng (mỗi thành viên có một phiếu biểu quyết, không phụ thuộc vốn góp); tự chủ, tự chịu trách nhiệm.
- Phân phối thu nhập: chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ của thành viên và một phần theo vốn góp, theo tỷ lệ do điều lệ quy định.
Ưu điểm của hợp tác xã
- Thu hút được nhiều thành viên tham gia, tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh ở quy mô tập thể.
- Quản lý dân chủ, bình đẳng; mọi thành viên đều có quyền tham gia quyết định những vấn đề quan trọng.
- Thành viên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã góp vào hợp tác xã, hạn chế rủi ro cho tài sản cá nhân.
- Có tính tương trợ cao, hỗ trợ thành viên về vốn, kỹ thuật, đầu ra sản phẩm và tạo việc làm.
Nhược điểm của hợp tác xã
- Cơ chế quản lý dân chủ, mỗi thành viên một phiếu biểu quyết đôi khi làm chậm quá trình ra quyết định.
- Khả năng huy động vốn hạn chế hơn so với một số loại hình doanh nghiệp khác do nguyên tắc phân phối và giới hạn vốn góp của từng thành viên.
- Số lượng thành viên đông, trình độ quản lý không đồng đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành.
- Lợi ích phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ nên có thể giảm động lực góp vốn lớn của thành viên.
Kết luận
Hợp tác xã là mô hình kinh tế tập thể phù hợp với nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp, dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp. Khi thành lập và vận hành, các thành viên cần nắm rõ quy định của Luật Hợp tác xã năm 2012 và điều lệ để phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm của mô hình này.
Xem thêm các chủ đề khác
