Hướng dẫn đăng ký giám hộ

Nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, pháp luật Việt Nam quy định về chế định giám hộ. Việc xác định đúng đối tượng và thực hiện đúng thủ tục đăng ký giám hộ là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự chăm sóc, bảo vệ tốt nhất cho những đối tượng yếu thế này.

Điều kiện để trở thành người giám hộ

Căn cứ theo quy định tại Khoản 1 Điều 46 Bộ luật Dân sự 2015, giám hộ là việc cá nhân hoặc pháp nhân được pháp luật quy định, được Ủy ban nhân dân cấp xã cử, được Tòa án chỉ định hoặc được người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ lựa chọn để thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Người giám hộ có thể là cá nhân hoặc pháp nhân. Một cá nhân hoặc pháp nhân có thể thực hiện việc giám hộ cho nhiều người cùng lúc. Tuy nhiên, để đảm đương trách nhiệm này, chủ thể phải đáp ứng các điều kiện cụ thể sau:

• Đối với cá nhân: Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; Có tư cách đạo đức tốt và có đủ các điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ; Không đang trong quá trình bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc là người đã bị kết án nhưng chưa được xóa án tích về các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác; Không phải là người bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên.
• Đối với pháp nhân: Phải có năng lực pháp luật dân sự phù hợp với việc giám hộ và đảm bảo các điều kiện cần thiết để thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của người giám hộ theo quy định.

Phân loại người giám hộ theo quy định pháp luật

Dựa trên cơ chế hình thành, pháp luật chia người giám hộ thành hai nhóm chính: giám hộ đương nhiên và giám hộ được cử hoặc chỉ định.

Người giám hộ đương nhiên

Đây là trường hợp người giám hộ được xác định theo thứ tự ưu tiên do quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân mà không cần sự can thiệp của cơ quan nhà nước trong việc lựa chọn ban đầu.

Đối với người chưa thành niên (trường hợp mất cha, mẹ hoặc cha, mẹ mất năng lực hành sử dân sự):

• Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả sẽ là người giám hộ. Nếu anh/chị cả không đủ điều kiện, thì anh/chị ruột tiếp theo sẽ đảm nhận, trừ trường hợp các anh/chị ruột khác đã có thỏa thuận cử một người làm giám hộ.
• Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại là người giám hộ hoặc những người này có thể thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ thực hiện việc giám hộ.
• Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột là người giám hộ.

Đối với người mất năng lực hành vi dân sự:

• Nếu vợ mất năng lực hành vi dân sự thì chồng làm người giám hộ và ngược lại.
• Trường hợp cả cha và mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự, hoặc một người mất năng lực hành vi dân sự còn người kia không đủ điều kiện làm giám hộ, thì con cả sẽ là người giám hộ. Nếu con cả không đủ điều kiện, người con tiếp theo có đủ điều kiện sẽ đảm nhận trách nhiệm này.
• Trường hợp người thành niên mất năng lực hành vi dân sự nhưng chưa có vợ, chồng, con hoặc những người này đều không đủ điều kiện làm giám hộ, thì cha và mẹ sẽ là người giám hộ.

Người giám hộ được cử hoặc chỉ định

Trong trường hợp người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự không có người giám hộ đương nhiên, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ có trách nhiệm thực hiện việc cử người giám hộ. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp giữa các bên về việc chọn người giám hộ hoặc tranh chấp về việc cử người giám hộ, Tòa án sẽ là cơ quan có thẩm quyền chỉ định người giám hộ phù hợp.

Lưu ý rằng, dù là hình thức giám hộ đương nhiên hay được cử/chỉ định, các bên vẫn phải thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký theo quy định của pháp luật để đảm bảo tính pháp lý. Đối với trường hợp giám hộ đương nhiên, nếu không tiến hành đăng ký việc giám hộ thì người đó vẫn phải có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của người giám hộ.

Thủ tục đăng ký giám hộ theo Luật Hộ tịch

Quy trình đăng ký giám hộ được thực hiện căn cứ theo Điều 20 và Điều 21 Luật Hộ tịch 2014. Các bước thực hiện cụ thể như sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Người đi đăng ký cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

• Tờ khai đăng ký giám hộ (theo mẫu quy định);
• Văn bản cử người giám hộ (áp dụng đối với trường hợp giám hộ được cử);
• Giấy tờ chứng minh điều kiện giám hộ đương nhiên (áp dụng đối với trường hợp giám hộ đương nhiên). Trong trường hợp có nhiều người cùng đủ điều kiện làm giám hộ đương nhiên, cần nộp thêm văn bản thỏa thuận về việc thống nhất chọn một người làm giám hộ.

Bước 2: Nộp hồ sơ

Hồ sơ được nộp tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ hoặc nơi cư trú của người giám hộ thực hiện đăng ký.

Bước 3: Tiếp nhận và trả kết quả

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, nếu thấy đủ điều kiện theo quy định pháp luật, công chức tư pháp - hộ tịch sẽ tiến hành ghi vào Sổ hộ tịch. Sau đó, công chức này cùng người đi đăng ký ký vào Sổ hộ tịch và báo cáo Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã để cấp trích lục đăng ký giám hộ cho người yêu cầu.

Việc thực hiện đúng quy trình không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ mà còn là cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết các vấn đề liên quan đến quản lý tài sản, nhân thân và các giao dịch dân sự khác sau này. Nếu bạn đang gặp khó khăn về các thủ tục hành chính khác như thủ tục đăng ký thay đổi họ cho con từ họ cha sang họ mẹ hoặc các vấn đề về pháp lý xây dựng như thủ tục cấp chứng chỉ giám sát thi công, hãy tìm hiểu kỹ các quy định hiện hành để đảm bảo quyền lợi.

Xem thêm các chủ đề khác

• Giấy tờ chứng minh điều kiện thu nhập tại khu vực đô thị để đăng ký mua nhà ở xã hội
• Thu hồi giấy chứng nhận đăng ký xe, biển số xe tại Công an cấp xã