Tổ chức sự nghiệp công lập chưa tự chủ tài chính được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất khi sử dụng đất xây dựng công trình
Một câu hỏi thường gặp trong quản lý tài sản công là đơn vị sự nghiệp cho thuê đất có hợp pháp hay không, khi đơn vị đó được Nhà nước giao đất nhưng không phải nộp tiền sử dụng đất. Theo quy định của pháp luật đất đai có hiệu lực tại thời điểm này, tổ chức sự nghiệp công lập chưa tự chủ tài chính được giao đất không thu tiền sử dụng đất để xây dựng công trình sự nghiệp thì không được phép cho thuê đất (mặt bằng) hoặc cho thuê tài sản đã đầu tư xây dựng trên đất.
Khoản 3 Điều 54 Luật Đất đai số 45/2013/QH13 quy định Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất đối với "Tổ chức sự nghiệp công lập chưa tự chủ tài chính sử dụng đất xây dựng công trình sự nghiệp". Đây là hình thức giao đất nhằm phục vụ mục đích công, không mang tính kinh doanh.
Đi cùng với việc được giao đất miễn nghĩa vụ tài chính, tổ chức được giao đất cũng bị giới hạn nghiêm ngặt về quyền định đoạt đối với thửa đất đó.
Khoản 2 Điều 173 Luật Đất đai năm 2013 quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất: tổ chức này không có quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho, cho thuê quyền sử dụng đất; không được thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất; và không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất.
Như vậy, căn cứ các quy định nêu trên, tổ chức sự nghiệp công lập chưa tự chủ tài chính được giao đất không thu tiền sử dụng đất để xây dựng công trình sự nghiệp thì:
Lý do là hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất gắn liền với mục đích sử dụng công, đất không được xem là tài sản kinh doanh của đơn vị để mang ra cho thuê thu lợi.
Quyền cho thuê hay không phụ thuộc vào hình thức sử dụng đất mà đơn vị đang áp dụng. Nếu đơn vị chuyển sang hình thức được Nhà nước cho thuê đất, hoặc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo quy định và được xác định lại hình thức sử dụng đất, thì quyền và nghĩa vụ sẽ được xác định lại tương ứng theo các điều khoản về tổ chức được Nhà nước cho thuê đất, giao đất có thu tiền sử dụng đất trong Luật Đất đai 2013. Việc xử lý số tiền phát sinh từ việc cho thuê khi chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính cần được rà soát theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và pháp luật thuế.
Trên thực tế, để tránh rủi ro pháp lý, đơn vị sự nghiệp cần xác định rõ nguồn gốc giao đất và hình thức sử dụng đất trước khi phát sinh bất kỳ giao dịch cho thuê nào.
