Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, các hình thức dịch chuyển dòng vốn giữa các quốc gia ngày càng trở nên đa dạng. Bên cạnh các hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài là gì và đầu tư ra nước ngoài theo hình thức thành lập pháp nhân, hình thức đầu tư gián tiếp cũng đóng một vai trò quan chế trọng. Vậy đầu tư gián tiếp ra nước ngoài được hiểu như thế nào dưới góc độ pháp lý? Cá nhân có được phép tham gia hình thức này không? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các quy định liên quan.
Khái niệm đầu tư gián tiếp ra nước ngoài
Căn cứ theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 135/2015/NĐ-CP, đầu tư gián tiếp ra nước ngoài được định nghĩa là hoạt động đầu tư ra nước ngoài dưới các hình thức sau:
- Mua, bán chứng khoán;
- Mua, bán các giấy tờ có giá khác;
- Đầu tư thông qua các quỹ đầu tư chứng khoán hoặc các định chế tài chính trung gian khác ở nước ngoài.
Để hiểu rõ hơn về bản chất của hoạt động này, cần lưu ý thêm về các công cụ đầu tư thường gặp theo quy định pháp luật về chứng khoán (tại thời điểm 2022):
- Chứng khoán: Bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai và các loại khác do Bộ Tài chính quy định.
- Cổ phiếu: Là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành.
- Quỹ đầu tư chứng khoán: Là quỹ được hình thành từ vốn góp của nhà đầu tư nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc đầu tư vào chứng khoán hoặc các tài sản khác, trong đó nhà đầu tư không trực tiếp kiểm soát quyết định đầu tư hàng ngày của quỹ.
Đối tượng cá nhân được thực hiện đầu tư gián tiếp ra nước ngoài
Pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ về phạm vi đối tượng cá nhân được phép tham gia hình thức đầu tư này nhằm đảm bảo kiểm soát dòng ngoại tệ ra nước ngoài. Cụ thể:
Điều kiện về chủ thể
Căn cứ Khoản 1 Điều 7 Nghị định số 135/2015/NĐ-CP, nhà đầu tư là cá nhân có quốc tịch Việt Nam chỉ được thực hiện đầu tư gián tiếp ra nước ngoài dưới hình thức tham gia chương trình thưởng cổ phiếu phát hành ở nước ngoài. Như vậy, về nguyên tắc, cá nhân không được tự ý dùng vốn cá nhân để mua trực tiếp cổ phần của tổ chức nước ngoài mà phải thông qua cơ chế thưởng cổ phiếu từ tổ chức có hiện diện tại Việt Nam.
Điều kiện về hình thức và tổ chức thực hiện
Dựa trên các quy định tại Thông tư số 10/2016/TT-NHNN, để một cá nhân được tham gia hợp pháp, cần hội đủ các yếu tố sau:
- Về phía cá nhân: Phải là người lao động có quốc tịch Việt Nam đang làm việc tại tổ chức nước ngoài có hiện diện tại Việt Nam.
- Về hình thức thưởng: Việc đầu tư được thực hiện thông qua việc nhận thưởng trực tiếp bằng cổ phiếu hoặc quyền mua cổ phiếu với các điều kiện ưu đãi từ chương trình của tổ chức.
Quy trình thực hiện đầu tư gián tiếp ra nước ngoài của cá nhân
Việc triển khai chương trình thưởng cổ phiếu cho người lao động Việt Nam phải tuân thủ quy trình quản lý chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước nhằm kiểm soát Nghị định số 135/2015/NĐ-CP. Quy trình cơ bản bao gồm:
- Đăng ký với Ngân hàng Nhà nước: Tổ chức thực hiện chương trình thưởng cổ phiếu có trách nhiệm nộp hồ sơ đăng ký (bằng tiếng Việt) trực tiếp hoặc qua bưu điện đến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
- Mở tài khoản chuyên dụng: Sau khi được Ngân hàng Nhà nước xác nhận đăng ký, tổ chức phải thực hiện mở một tài khoản thực hiện chương trình tại một tổ chức tín dụng được phép để thực hiện các giao dịch thu, chi liên quan đến hoạt động này theo quy định tại Điều 12 Thông tư số 10/2016/TT-NHNN.
Các lưu ý quan trọng về quản lý rủi ro và nghĩa vụ pháp lý
Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tránh các vi phạm về quản lý ngoại hối, nhà đầu tư cá nhân và tổ chức thực hiện cần lưu ý các điểm sau:
- Nghĩa vụ khi chấm dứt hoạt động: Trước khi kết thúc hoạt động tại Việt Nam, tổ chức thực hiện chương trình phải tiến hành bán cổ phiếu thưởng, quyền mua cổ phiếu và chuyển toàn bộ số tiền thu được cho người lao động Việt Nam tham gia chương trình (theo Khoản 4 Điều 11 Thông tư 10/2016/TT-NHNN).
- Luồng tiền thanh toán: Mọi khoản ngoại tệ thu được từ việc bán cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu, cổ tức và các thu nhập hợp pháp khác phải được chuyển cho người lao động thông qua tài khoản thực hiện chương trình đã đăng ký (theo Khoản 2 Điều 8 Thông tư 10/2016/TT-NHNN).
- Tính hợp lệ của chương trình: Chương trình thưởng cổ phiếu chỉ được coi là hợp pháp khi có sự xác nhận đăng ký từ Ngân hàng Nhà nước và được thực hiện thông qua tổ chức có hiện diện thương mại tại Việt Nam.
- Tuân thủ các quy định khác: Bên cạnh việc tuân thủ quy định về đầu tư, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân và các quy định nghiêm ngặt về quản lý ngoại hối của pháp luật hiện hành.
Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp nhà đầu tư bảo vệ quyền lợi tài chính mà còn đảm bảo sự tuân thủ đối với các chính sách đầu tư gián tiếp nước ngoài vào Việt Nam và dòng vốn ra nước ngoài.
