Trong hoạt động quản lý ngân sách và phát triển kinh tế, khái niệm đầu tư công trung hạn đóng vai trò then chốt. Để hiểu rõ hơn về bản chất cũng như các quy định pháp luật liên quan, cần xem xét các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành như Nghị quyết số 343/2017/UBTVQH14 và Nghị quyết số 974/2020/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến lập, thẩm tra và quyết định kế hoạch tài chính cũng như kế hoạch đầu tư công trung hạn 05 năm quốc gia.
Khái niệm và nguyên tắc bố trí vốn đầu tư công trung hạn
Đầu tư công trung hạn là việc Nhà nước sử dụng nguồn vốn ngân sách để đầu tư vào các chương trình, dự án nhằm phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã trình, tạo tiền đề cho sự tăng trưởng bền vững. Theo quy định tại Điều 51 Luật Đầu tư công năm 2019, nguyên tắc bố trí vốn đầu tư công trung hạn được thực hiện như sau:
- Mục tiêu phát triển: Việc bố trí vốn phải nhằm thực hiện các mục tiêu, định hướng trong chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Tính tuân thủ: Phải tuân thủ đúng các nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn do cơ quan có thẩm quyền quyết định.
- Sự tập trung nguồn lực: Ưu tiên bố trí vốn để hoàn thành và đẩy nhanh tiến độ các chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng quốc gia, cũng như các chương trình, dự án trọng điểm có ý trách nhiệm lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và các cấp, các ngành.
- Thứ tự ưu tiên trong từng lĩnh vực: Việc bố trí vốn được thực hiện theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp bao gồm: Các dự án đã hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng nhưng chưa được bố trí đủ vốn; Vốn đối ứng cho các dự án sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài; Vốn đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP); Các dự án chuyển tiếp đang thực hiện theo tiến độ đã được phê duyệt; Các dự án dự kiến sẽ hoàn thành trong kỳ kế hoạch; Các dự án khởi công mới đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về quy định pháp luật.
Điều kiện đối với dự án khởi công mới
Việc bố trí vốn cho các chương trình, dự án khởi công mới phải đảm bảo đồng thời các điều kiện khắt khe sau:
- Chương trình, dự án phải thực sự cần thiết và có đủ điều kiện để được bố trí vốn theo quy định của pháp luật.
- Phải thực hiện việc thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản theo đúng quy định trước khi xem xét nguồn vốn mới.
- Đảm bảo khả năng cân đối vốn để hoàn thành trọn vẹn chương trình, dự án theo tiến độ đầu tư đã được phê duyệt ban đầu.
Về thẩm quyền quyết định, Quốc hội là cơ quan có quyền quyết định mức vốn, phương thức sử dụng và thời điểm sử dụng nguồn dự phòng chung của ngân sách trung ương thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn quốc gia. Đối với cấp địa phương, Hội đồng nhân dân các cấp sẽ quyết định mức vốn, việc sử dụng và thời điểm sử dụng dự phòng chung từ nguồn ngân sách do cấp mình quản lý.
Quy định về lập kế hoạch đầu tư công trung hạn
Công tác lập kế hoạch cần dựa trên những căn cứ khoa học và thực tiễn để đảm bảo tính khả thi. Căn cứ pháp lý quan trọng trong việc này bao gồm các yếu tố sau:
- Đánh giá giai đoạn trước: Xem xét tình hình, kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 05 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn của giai đoạn vừa qua.
- Chiến lược và quy hoạch: Dựa trên chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực và địa phương; chiến lược nợ quốc gia cũng như các quy hoạch liên quan đã được phê duyệt theo pháp luật về quy hoạch.
- Dự báo nguồn lực: Căn cứ vào nhu cầu và khả năng huy động vốn để xây dựng kết cấu hạ tầng; khả năng cân đối giữa vốn ngân sách nhà nước, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn công trái quốc gia và các nguồn thu khác chưa đưa vào cân đối ngân sách.
- Phân tích tác động: Dự báo các biến động từ tình hình thế giới và trong nước có thể ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn đầu tư công.
- Cơ chế thu hút đầu tư: Xem xét các chính sách, cơ chế nhằm thu hút nguồn vốn từ các thành phần kinh tế khác để cùng tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng xã hội.
Trong quá trình thực hiện, việc nắm vững các văn bản như Nghị quyết số 343/2017/UBTVQH14 là rất cần thiết để đảm bảo các bước lập, thẩm tra và quyết định kế hoạch tài chính - ngân sách được thực hiện đúng trình tự pháp luật. Ngoài ra, trong một số trường hợp đặc thù về quản lý hành chính, người dân cũng cần lưu ý các quy định khác như Thu hồi giấy chứng nhận đăng ký xe, biển số xe tại Công an cấp xã để đảm bảo tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý trong đời sống dân sự.
