%%title%% %%primary_category%% %%sep%% %%sitename%% Quy định cụ thể về thời hạn bảo hộ quyền liên quan, SHTT
Trong hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ, bên cạnh quyền tác giả dành cho các tác phẩm sáng tạo, khái niệm quyền liên quan đóng một vai trò đặc biệt quan trọng. Quyền liên quan (hay còn gọi là quyền của người liên quan) được thiết lập nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể tham gia vào quá trình truyền tải, thể hiện hoặc phân phối tác phẩm đến công chúng.
Hiểu một cách đơn quyết, nếu quyền tác giả bảo hộ cho "nội dung" sáng tạo (như bài hát, cuốn sách), thì quyền liên quan bảo hộ cho "hình thức thể hiện" và "công cụ truyền tải" nội dung đó. Việc xác định rõ phạm vi này giúp ngăn chặn các hành vi xâm phạm đối với công sức đầu tư của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi và tổ chức phát sóng.
Theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ tại thời điểm năm 2022, các chủ thể được hưởng quyền liên quan bao gồm ba nhóm chính sau đây:
Người biểu diễn là cá nhân thực hiện các hoạt động trình diễn, diễn xướng, ca hát, nhảy múa hoặc các hình thức trình bày khác nhằm truyền tải tác phẩm đến công chúng. Quyền này bao gồm quyền nhân thân (như đặt tên cho buổi biểu diễn) và quyền tài sản (như cho phép hoặc cấm việc ghi âm, ghi hình buổi biểu diễn đó). Trong một số trường hợp cụ thể, như khi thực hiện bảo hộ quyền liên quan đối với bài giảng, người biểu diễn cũng được pháp luật bảo vệ các quyền lợi tương tự nhằm đảm bảo giá trị nghệ thuật và chuyên môn của nội dung truyền tải.
Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình là tổ chức hoặc cá nhân thực hiện việc cố định các âm thanh, hình ảnh lần đầu tiên. Quyền của họ tập trung vào việc bảo vệ quyền tài sản, ngăn chặn hành vi sao chép trái phép các bản ghi mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu. Điều này đặc biệt quan trọng trong kỷ nguyên số, nơi việc bảo hộ quyền liên quan đối với tác phẩm văn học qua các định dạng âm thanh (audiobook) đang trở nên phổ biến.
Tổ chức phát sóng là đơn vị thực hiện việc truyền tải các chương trình đến công chúng thông qua các phương tiện vô tuyến hoặc hữu tuyến. Quyền của tổ chức phát sóng cho phép họ kiểm soát việc thu tín hiệu phát sóng để sử dụng cho mục đích riêng hoặc tái phát sóng, nhằm bảo vệ nguồn lực đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật và nội dung chương trình.
Thời hạn bảo hộ là yếu tố then chốt để xác định ranh giới giữa tài sản trí tuệ được pháp luật bảo vệ và các tác phẩm đã thuộc về phạm vi công cộng. Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, thời hạn bảo hộ quyền liên quan được phân chia cụ thể theo từng nhóm chủ thể như sau:
Việc nắm vững các mốc thời gian này giúp các doanh nghiệp và cá nhân tránh được các rủi ro pháp lý khi khai thác thương mại. Ví dụ, trong lĩnh vực công nghệ, việc quản lý dữ liệu số cần lưu ý đến bảo hộ quyền liên quan đối với tác phẩm thể hiện dưới dạng ký tự khác để đảm bảo tính tuân thủ về thời hạn sử dụng các nội dung số đã hết thời hạn bảo hộ.
Việc xác định chính xác thời hạn bảo hộ không chỉ giúp chủ sở hữu quyền khai thác tối đa giá trị kinh tế từ tài sản trí tuệ của mình mà còn giúp các bên thứ ba tránh được các hành vi xâm phạm vô ý. Khi một đối tượng thuộc về phạm vi công cộng, bất kỳ ai cũng có thể sử dụng mà không cần xin phép hay trả phí bản quyền, tạo điều kiện cho sự phát triển văn hóa và tri thức xã hội.
Ngược lại, nếu việc khai thác vượt quá thời hạn bảo hộ quy định, chủ sở hữu có quyền yêu cầu cơ quan chức năng xử lý các hành vi vi phạm, bao gồm đình chỉ hành vi xâm phạm và bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật hiện hành.
