Thế nào là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ?
Quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ thành quả sáng tạo và lợi ích kinh tế của các cá nhân, tổ chức. Việc nhận diện chính xác các hành vi xâm phạm là cơ sở quan trọng để thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Dưới đây là tổng hợp các nhóm hành vi xâm phạm quyền SHTT theo quy định pháp luật hiện hành.
Các hành vi xâm phục quyền tác giả
Quyền tác giả bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học. Các hành vi sau đây được coi là xâm phạm quyền tác giả:
- Chiếm đoạt quyền: Tự ý nhận mình là tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật hoặc khoa học của người khác; mạo danh tác giả.
- Vi phạm quyền công bố: Công bố, phân phối tác phẩm mà không được sự cho phép của tác giả; trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì phải được sự đồng ý của tất cả các đồng tác giả.
- Xuyên tạc tác phẩm: Thực hiện việc sửa chữa, cắt xén hoặc làm biến dạng tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây tổn hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
- Vi phạm quyền sao chép và phái sinh: Sao chép tác phẩm khi chưa có sự đồng ý của chủ sở hữu; tự ý làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm gốc.
- Vi phạm nghĩa vụ tài chính: Sử dụng tác phẩm mà không trả tiền nhuận bút, thù lao hoặc các quyền lợi vật chất khác theo quy định; cho thuê tác phẩm nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán cho tác giả/chủ sở hữu.
- Xâm phạm trên môi trường số: Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng Internet và các phương thức kỹ thuật số trái phép; cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền tác giả; xóa hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử.
- Vi phạm về lưu thông hàng hóa: Xuất khẩu, nhập khẩu hoặc phân phối bản sao tác phẩm mà không được sự cho phép của chủ sở hữu; làm và bán tác phẩm có chữ ký bị giả mạo.
Hành vi xâm phạm quyền liên quan
Quyền liên quan bảo hộ quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng. Các hành vi xâm phạm bao gồm:
- Chiếm đoạt hoặc mạo danh quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình hoặc tổ chức phát sóng.
- Công bố, sản xuất và phân phối các cuộc biểu diễn đã được định hình, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng mà không có sự cho phép của chủ thể liên quan.
- Sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc cuộc biểu diễn gây phương hại đến danh dự, uy tín của người biểu diễn.
- Sao chép hoặc trích ghép các nội dung đã được định hình (bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng) trái phép.
- Dỡ bỏ, thay đổi thông tin quản lý quyền điện tử; cố ý làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật bảo vệ quyền liên quan.
- Sử dụng thiết bị giải mã trái phép tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã tương tự như việc cố ý thu hoặc tiếp tục phân phối tín hiệu đã bị giải mã trái phép.
Hành vi xâm phạm đối với quyền sở hữu công nghiệp
Nhóm quyền này bao gồm nhiều đối tượng khác nhau, mỗi đối tượng có những hành vi xâm phạm đặc thù:
Đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và thiết kế bố trí
- Sử dụng trái phép sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc thiết kế bố trí (bao gồm cả các phần có tính nguyên gốc) trong thời hạn bảo hộ mà không được sự cho phép của chủ sở hữu.
- Sử dụng các đối tượng này nhưng không thực hiện nghĩa vụ trả tiền đền bù theo quy định về quyền tạm thời.
Đối với nhãn hiệu
Việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp giúp doanh nghiệp tránh được các hành vi:
- Sử dụng dấu hiệu trùng với nhãn hiệu đã được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ cùng loại.
- Sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu đã bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ tương tự/liên quan, nếu việc này có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc sản phẩm.
- Sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng (kể cả dưới dạng dịch nghĩa, phiên âm) cho bất kỳ hàng hóa, dịch vụ nào nhằm mục đích gây ấn tượng sai lệch về mối quan hệ giữa các chủ thể.
Đối với chỉ dẫn địa lý
- Sử dụng chỉ dẫn địa lý để quảng bá sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực đó hoặc sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn đặc thù của vùng địa lý.
- Sử dụng dấu hiệu tương tự nhằm lợi dụng danh tiếng của chỉ dẫn địa lý; sử dụng cho các loại rượu vang, rượu mạnh không đúng nguồn gốc xuất xứ mặc dù có thể kèm theo thông tin về nguồn gốc thật.
Đối với bí mật kinh doanh
Các hành vi xâm phạm thường liên quan đến việc tiếp cận bất chính, bao gồm:
- Tiếp cận, thu thập thông tin bằng cách chống lại các biện pháp bảo mật hợp pháp.
- Bộc lộ hoặc sử dụng thông tin bí mật kinh doanh khi chưa được phép.
- Vi phạm cam kết bảo mật hoặc dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc người có nghĩa vụ bảo mật để lấy thông tin.
Hành vi xâm phạm quyền đối với giống cây trồng
Các hành vi sau đây cấu thành sự xâm phạm quyền đối với giống cây trồng:
- Khai thác, sử dụng các quyền của chủ bằng bảo hộ khi chưa được sự cho phép.
- Sử dụng tên giống cây trồng trùng hoặc tương tự với giống đã được bảo hộ cho cùng loài hoặc loài liên quan gần gũi.
- Sử dụng giống cây trồng đã được bảo hộ mà không thực hiện nghĩa vụ trả tiền đền bù theo quy định.
Tiêu chí xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Để kết luận một hành vi có phải là xâm phạm quyền SHTT hay không, cần xem xét dựa trên các yếu tố sau:
- Đối tượng bị xem xét: Phải thuộc danh mục các đối tượng đang được pháp luật bảo hộ. Cần lưu ý phân biệt với các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả để tránh nhầm lẫn.
- Sự tồn tại của yếu tố xâm phạm: Có sự trùng lặp hoặc tương tự gây nhầm lẫn, hoặc sử dụng trái phép các thành phần được bảo hộ.
- Chủ thể thực hiện hành vi: Chủ thể thực hiện hành vi không phải là chủ sở hữu quyền hoặc không có quyền sử dụng hợp pháp đối với đối tượng đang được bảo hộ đó.
Việc hiểu rõ các quy định này giúp các cá nhân và doanh nghiệp cần bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ những gì có thể chủ động hơn trong việc phòng ngừa và xử lý các tranh chấp phát sinh.
