Điều kiện bảo hộ đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được pháp luật Việt Nam quy định cụ thể như thế nào ? Hãy theo dõi bài viết dưới đây
Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, việc xác định các điều kiện để một đối tượng được pháp luật bảo hộ là vô cùng quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điều kiện bảo hộ đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng dựa trên quy định của pháp luật Việt Nam tại thời điểm năm 2021.
Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ. Để hiểu rõ hơn về bản chất của loại hình này, cần căn cứ vào các văn bản hướng dẫn thi hành.
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 15 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 85/2011/NĐ-CP), tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là loại tác phẩm được thể hiện thông qua các yếu tố như đường nét, màu sắc, hình khối và bố cục. Đặc điểm quan trọng của loại hình này là tính năng hữu ích, có khả năng gắn liền với một đồ vật cụ thể và có thể được sản xuất hàng loạt bằng phương pháp thủ công hoặc máy móc.
Các ví dụ điển hình bao gồm:
Việc hiểu đúng về đối tượng này giúp chủ sở hữu có cơ sở để thực hiện các thủ tục đăng ký bảo hộ tác phẩm mỹ thuật ứng dụng khi cần thiết.
Để một đối tượng được công nhận là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng và được hưởng quyền tác giả, cần đáp ứng đầy đủ hai điều kiện tiên quyết sau đây:
Theo quy định tại Khoản 3 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình. Điều này đồng nghĩa với việc tác phẩm không được là sự sao chép từ các sản phẩm đã có trước đó hoặc từ tác phẩm của người khác. Tính nguyên gốc (originality) là yếu tố then chốt để phân biệt giữa một sáng tạo mới và một hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Quyền tác giả không bảo hộ ý tưởng thuần túy. Một ý tưởng dù độc đáo đến đâu nhưng nếu chưa được thể hiện ra bên ngoài thì vẫn chưa được coi là tác phẩm. Căn cứ theo Khoản 5 Điều 4 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP, khái niệm "định hình" được hiểu là sự biểu hiện bằng chữ viết, các ký tự khác, đường nét, hình khối, bố cục, màu sắc, âm thanh hoặc hình ảnh dưới một dạng vật chất nhất định để có thể nhận biết, sao chép hoặc truyền đạt.
Đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, việc định hình phải được thể hiện rõ ràng qua các yếu tố thị giác như đường nét, màu sắc hay hình khối trên một bề mặt hoặc vật thể cụ thể. Nếu tác phẩm mới chỉ dừng lại ở ý tưởng trong tư duy và chưa có sự biểu hiện vật chất, pháp luật sẽ không xem xét bảo hộ.
Một điểm đặc thù cần lưu ý là cơ chế xác lập quyền đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Căn cứ Khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định.
Sự phát sinh quyền này có các đặc tính sau:
Tuy nhiên, mặc dù quyền tác giả phát sinh tự động, việc thực hiện các thủ tục đăng ký vẫn mang lại lợi ích lớn trong việc lập chứng cứ để chứng minh quyền sở hữu khi có tranh chấp xảy ra.
