Tầm quan trọng của bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là đương nhiên. Nhưng vẫn còn nhiều doanh nghiệp còn coi nhẹ khía cạnh này trong thương mại.
Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là yêu cầu tất yếu với mọi doanh nghiệp, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều đơn vị xem nhẹ khía cạnh này trong hoạt động thương mại. Bài viết tổng hợp các khái niệm cơ bản về quyền sở hữu trí tuệ và làm rõ thủ tục bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo quy định pháp luật Việt Nam.
Sở hữu trí tuệ (tài sản trí tuệ) là những sản phẩm được tạo thành từ hoạt động trí tuệ của con người, như sáng chế, tác phẩm nghệ thuật, thiết kế, biểu tượng, tên gọi hay hình ảnh được sử dụng trong thương mại. Đây là loại tài sản vô hình, được pháp luật thừa nhận và bảo vệ; người tạo ra tài sản trí tuệ có quyền được ghi nhận và hưởng lợi ích từ sản phẩm do mình tạo ra.
Quyền sở hữu trí tuệ được điều chỉnh bởi Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009). Cùng với Nghị định số 105/2006/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, đây là khung pháp lý nền tảng cho việc xác lập và bảo vệ quyền.
Theo quy định, quyền sở hữu trí tuệ bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Các nhóm đối tượng phổ biến gồm:
Ngoài bản quyền, các nhóm còn lại được gọi chung là quyền sở hữu công nghiệp.
Tại Việt Nam, vấn đề bản quyền tác giả do Cục Bản quyền Tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phụ trách. Các quyền sở hữu công nghiệp thuộc phạm vi quản lý của Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ). Riêng giống cây trồng do cơ quan chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xác lập quyền.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, đối với phần lớn đối tượng sở hữu công nghiệp, quyền chỉ phát sinh khi chủ sở hữu nộp đơn đăng ký và được cơ quan có thẩm quyền cấp văn bằng bảo hộ. Tuy việc đăng ký mang tính tự nguyện, song chủ sở hữu nên tiến hành sớm vì những lý do sau:
Quy trình thủ tục bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cơ bản gồm các bước:
Về nguyên tắc, quyền sở hữu trí tuệ được bảo hộ theo lãnh thổ: đăng ký bảo hộ ở quốc gia nào thì được bảo hộ tại quốc gia đó. Ví dụ, một nhãn hiệu chỉ đăng ký tại Việt Nam thì chỉ được bảo hộ độc quyền ở Việt Nam, không tự động được bảo hộ ở nước khác.
Riêng với tác phẩm văn học, nghệ thuật, theo Công ước Berne, tác phẩm đã được bảo hộ tại một quốc gia thành viên sẽ được bảo hộ tại các quốc gia thành viên khác của Công ước. Ngoài ngoại lệ này, các quyền sở hữu trí tuệ khác đều áp dụng nguyên tắc lãnh thổ.
