Việc xác lập quan hệ huyết thống giữa cha, mẹ và con là một trong những quyền nhân thân cơ bản của công dân. Pháp luật Việt Nam luôn bảo hộ quyền được nhận cha, mẹ, con nhằm đảm bảo các quyền lợi về nuôi dưỡng, chăm sóc và thừa kế. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về hồ sơ, thẩm quyền và trình tự thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con theo quy định pháp luật hiện hành.
Quyền nhận cha, mẹ, con của công dân
Theo quy định tại Điều 90 và Điều 91 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, quyền nhận cha, mẹ, con được thực hiện như sau:
- Cha, mẹ có quyền nhận con và con có quyền nhận cha, mẹ; việc nhận này được thực hiện ngay cả trong trường hợp người được nhận đã chết.
- Đối với con đã thành niên: Khi thực hiện thủ tục nhận cha hoặc nhận mẹ, không bắt buộc phải có sự đồng ý của người còn lại (không cần sự đồng ý của mẹ khi nhận cha, và ngược lại).
- Trường hợp phát sinh con ngoài giá thú hoặc con chung với người khác khi đang trong thời kỳ hôn nhân: Việc thực hiện thủ tục nhận cha, mẹ, con không phụ thuộc vào sự đồng ý của người vợ hoặc chồng còn lại.
Thẩm quyền đăng ký nhận cha, mẹ, con
Căn cứ theo các quy định về Luật Hộ tịch, thẩm quyền giải quyết việc đăng ký nhận cha, mẹ, con được phân chia dựa trên yếu tố cư trú và quốc tịch của các bên:
Trường hợp không có yếu tố nước ngoài
Nếu các bên tham gia đều là công dân Việt Nam và cư trú trong nước, thẩm quyền thực hiện thủ tục thuộc về Ủy ban nhân dân (UB động) cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận là cha, mẹ, con.
Trường hợp có yếu tố nước ngoài
Thẩm quyền giải quyết sẽ thuộc về Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi cư trú của người được nhận là cha, mẹ, con trong các trường hợp sau:
- Giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài.
- Giữa công dân Việt Nam cư trú trong nước với công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài.
- Giữa các công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài với nhau.
- Giữa công dân Việt Nam có đồng thời quốc tịch nước ngoài với công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài.
- Giữa những người nước ngoài với nhau mà có ít nhất một bên thường trú tại Việt Nam.
Trong các vụ việc phức tạp về tranh chấp nhân thân, người dân có thể tham khảo ý kiến từ Top 10 Luật sư tỉnh Khánh Hoà uy tín nhất để được hỗ trợ pháp lý chính xác.
Hồ sơ đăng ký nhận cha, mẹ, con
Căn cứ Điều 44 Luật Hộ tịch, để thực hiện thủ tục, người yêu cầu cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:
- Tờ khai: Theo mẫu quy định về đăng ký nhận cha, mẹ, con.
- Chứng cứ chứng minh quan hệ: Các tài liệu, đồ vật hoặc chứng cứ khác để xác định quan hệ huyết thống như: Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định (trong nước hoặc nước ngoài) kết luận về quan hệ cha, mẹ, con. Thư từ, hình ảnh, phim, băng đĩa, đồ dùng vật dụng khác chứng minh mối quan hệ. Văn bản cam đoan của cha, mẹ về việc trẻ em là con chung, với sự xác nhận của ít nhất hai người thân thích làm chứng.
- Giấy tờ tùy thân: Xuất trình Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân hoặc Hộ chiếu (còn giá trị sử dụng).
- Đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài: Phải nộp kèm bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu để chứng minh nhân thân của người nước ngoài.
Trình tự, thủ tục giải quyết
Quy trình thực hiện được chia thành hai nhóm đối tượng cụ thể:
1. Đối với trường hợp không có yếu tố nước ngoài
- Bước 1: Nộp đầy đủ hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận hoặc người được nhận.
- Bước 2: Công chức tư pháp - hộ tịch kiểm tra hồ sơ. Nếu thấy việc nhận là đúng sự thật và không có tranh chấp, công chức sẽ ghi vào Sổ hộ tịch và cùng các bên ký xác nhận.
- Thời hạn giải quyết: Không quá 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ giấy tờ hợp lệ. Trường hợp cần xác minh thêm thì thời hạn được kéo dài nhưng không quá 05 ngày làm việc.
2. Đối với trường hợp có yếu tố nước ngoài
- Bước 1: Nộp hồ sơ tại UBND cấp huyện nơi cư trú của người được nhận.
- Bước 2: Công chức hộ tịch tiến hành xác minh và thực hiện niêm yết việc nhận cha, mẹ, con tại trụ sở UBND cấp huyện trong 07 ngày liên tục, đồng thời gửi văn bản đề nghị niêm yốt tại UBND cấp xã nơi người được nhận thường trú (cũng trong thời hạn 07 ngày).
- Bước 3: Phòng Tư pháp báo cáo và đề xuất Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định giải quyết.
- Thời hạn giải quyết: Không quá 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Các trường hợp đặc biệt theo Thông tư 15/2015/TT-BTP
Căn cứ Thông tư số 15/2015/TT-BTP, pháp luật có những hướng dẫn cụ thể cho các tình huống đặc thù nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính:
- Trường hợp không liên lạc được với mẹ: Nếu nam, nữ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, sinh con và người cha làm thủ tục nhận con nhưng không liên hệ được với người mẹ, thì Tờ khai đăng ký nhận con không bắt buộc phải có ý kiến của người mẹ.
- Trường hợp con đã có khai sinh nhưng chưa có thông tin cha: Nếu vợ chồng có văn bản thừa nhận là con chung của hai người (đối với con sinh ra trước thời điểm đăng ký kết hôn), thì không cần thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con riêng biệt.
- Trường hợp ghi bổ sung vào Giấy khai sinh: Nếu con chưa được đăng ký khai sinh và khi làm thủ tục đăng ký khai sinh, vợ chồng có văn bản thừa nhận là con chung, thì thông tin về người cha sẽ được ghi trực tiếp vào Giấy khai sinh của con mà không cần qua bước đăng ký nhận cha, mẹ, con.
Trong trường hợp phát sinh tranh chấp phức tạp về quyền nuôi dưỡng hoặc xác định huyết thống tại các địa phương như tỉnh Lào Cai hay tỉnh Kiên Giang, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các luật sư có kinh nghiệm là vô cùng cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên trong gia đình.
