Chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội là một trong những chủ trương quan trọng của Nhà nước nhằm giúp đỡ các nhóm đối tượng yếu thế, đặc biệt là người có thu nhập thấp tại khu vực đô thị. Tuy nhiên, để được xét duyệt quyền mua, thuê hoặc thuê mua loại hình nhà ở này, cá nhân và hộ gia đình cần phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe về thực trạng nhà ở, điều kiện cư trú và mức thu nhập theo quy định pháp luật hiện hành.
Điều kiện về nhà ở, cư trú và thu nhập để được mua nhà ở xã hội
Căn cứ vào Khoản 1 Điều 51 Luật Nhà ở 2014, các đối tượng muốn đăng ký mua nhà ở xã hội phải thỏa mãn đồng thời ba nhóm điều kiện cốt lõi sau đây:
Về thực trạng nhà ở
Người đăng ký phải thuộc một trong các trường hợp: chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình; hoặc đã từng được Nhà nước hỗ trợ về nhà ở, đất ở dưới mọi hình thức; hoặc nếu đã có nhà ở thì diện tích bình quân đầu người trong hộ gia đình phải thấp hơn mức diện tích tối thiểu do Chính phủ quy định theo từng thời kỳ và khu vực.
Về điều kiện cư trú
Người đăng ký cần đáp ứng yêu cầu về nơi lưu trú tại địa phương có dự án nhà ở xã hội, cụ thể:
- Phải có đăng ký thường trú tại tỉnh, thành phố trực/trực thuộc trung ương nơi có nhà ở xã hội.
- Trong trường hợp không có đăng ký thường trú, người đăng ký phải có đăng ký tạm trú từ một năm trở lên tại địa phương đó (trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định của Luật Nhà ở).
Về điều kiện thu nhập
Đối với nhóm đối tượng là người thu nhập thấp, hộ nghèo hoặc cận nghèo tại khu vực đô thị, pháp luật có những yêu cầu riêng về mức thu nhập:
- Các đối tượng thuộc diện quy định tại Khoản 4, 5, 6 và 7 Điều 49 Luật Nhà ở phải thuộc diện không phải nộp thuế thu nhập cá nhân thường xuyên theo quy định của pháp luật về thuế.
- Trường hợp là hộ nghèo, cận nghèo thì phải được xác nhận theo đúng tiêu chuẩn do Thủ tướng Chính phủ ban hành.
- Đối với các nhóm đối tượng khác (quy định tại Khoản 1, 8, 9 và 10 Điều 49 Luật Nhà ở), pháp luật không yêu cầu khắt khe về điều kiện thu nhập như nhóm trên.
Để hiểu rõ hơn về các loại giấy tờ chứng minh điều kiện thu nhập tại khu vực đô thị để đăng ký mua nhà ở xã hội, người dân cần lưu ý các loại văn bản xác nhận từ cơ quan thuế hoặc chính quyền địa phương.
Hồ sơ và các giấy tờ chứng minh kèm theo
Khi thực hiện thủ tục, để được mua nhà ở xã hội cần đáp ứng điều kiện về nhà ở, cư trú, thu nhập và chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ sau để chứng minh:
- Giấy tờ chứng minh đối tượng: Phải có giấy xác nhận về đối tượng do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc nơi đăng ký tạm trú (nếu có tạm trú từ một năm trở lên tại tỉnh/thành phố khác) cấp.
- Giấy tờ chứng minh thực trạng nhà ở: Phải có xác nhận về việc chưa được hỗ trợ nhà ở, đất ở của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú (từ một năm trở lên nếu cư trú tại tỉnh/thành phố khác).
- Giấy tờ chứng minh cư trú: Nếu có hộ khẩu thường trú: Sử dụng bản sao có chứng thực sổ hộ khẩu thường trú hoặc giấy đăng ký hộ khẩu tập thể. Nếu không có hộ khẩu thường trú: Phải có bản sao giấy xác nhận đăng ký tạm trú kèm theo giấy xác nhận đóng bảo hiểm xã hội từ 01 năm trở lên tại địa phương nơi có dự án.
- Giấy tờ chứng minh thu nhập: Đối với các đối tượng tự kê khai, cá nhân phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin. Cơ quan chức năng (Sở Xây dựng) có quyền phối hợp với Cục thuế để xác minh nếu thấy cần thiết.
Các quy định về thành phần hồ sơ này được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 100/2015/NĐ-CP Về phát triển và quản lý nhà ở xã hội và các văn bản sửa đổi, bổ sung như Nghị định số 49/2021/NĐ-CP.
Nguyên tắc xét duyệt và lựa chọn căn hộ
Việc lựa chọn người được mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội không chỉ dựa trên việc đủ điều kiện hồ sơ mà còn phụ thuộc vào số lượng căn hộ hiện có tại dự án. Theo quy định về quản lý phát triển nhà ở xã hội, nguyên tắc thực hiện như sau:
- Trường hợp nhu cầu thấp: Nếu tổng số hồ sơ đăng ký hợp lệ bằng hoặc ít hơn tổng số căn hộ mà chủ đầu tư đã công bố, việc lựa chọn căn hộ sẽ được thực hiện thông qua hình thức thỏa thuận trực tiếp giữa chủ đầu tư và khách hàng.
- Trường hợp nhu cầu cao (Chênh lệch cung - cầu): Nếu tổng số hồ số đăng ký hợp lệ nhiều hơn số lượng căn hộ có sẵn, việc xét duyệt sẽ được thực hiện bằng hình thức bốc thăm. Quá trình này phải do chủ đầu tư tổ chức và có sự giám sát trực tiếp của đại diện Sở Xây dựng địa phương nơi dự án tọa lạc. Kết quả bốc thăm phải được lập thành biên bản công khai.
Tóm lại, để đảm bảo quyền lợi khi tham gia chương trình mua nhà ở xã hội, người dân cần chủ động rà soát các điều kiện về cư trú, thu nhập và thực trạng nhà ở, đồng thời chuẩn bị hồ sơ đầy đủ theo đúng mẫu hướng dẫn của Bộ Xây dựng để được cơ quan có thẩm quyền xem xét giải quyết.
