Tôi được anh bạn cho vay một khoản tiền lớn để đầu tư vàng, chứng khoán, bất động sản, với thỏa thuận bảo đảm nghĩa vụ bằng việc thế chấp căn nhà tôi mua nhưng chưa sử dụng.
Thông thường khi thế chấp, bao gồm thế chấp để vay tiền tại Ngân hàng, người nhận thế chấp chỉ giữ giấy tờ bản gốc, còn người thế chấp như tôi sẽ vẫn giữ tài sản. Tuy nhiên, người cho tôi vay tiền lại yêu cầu tôi bàn giao căn nhà nói trên cho em trai anh ấy.
Tôi đang rất băn khoăn về yêu cầu này vì không biết có phù hợp với quy định của pháp luật hay không? Liệu em trai anh ấy có trách nhiệm gì trong việc bảo đảm nguyên trạng, không làm hư hỏng căn nhà của tôi hay không?
Trả lời:
Thế chấp tài sản được quy định tại Điều 317 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
“1. Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp).
2. Tài sản thế chấp do bên thế chấp giữ. Các bên có thể thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ tài sản thế chấp”.
Đúng như bạn nói, khi thế chấp tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ, thông thường bên thế chấp sẽ giữ tài sản. Tuy nhiên, pháp luật dân sự quy định các bên có thể thỏa thuận giao tài sản thế chấp này cho bên thứ ba giữ.
Cần khẳng định lại, đó là thỏa thuận giữa các bên, có nghĩa là, người cho bạn vay tiền được đề nghị, bạn có quyền đồng ý hoặc từ chối về việc giao tài sản thế chấp cho người thứ ba giữ. Tất nhiên, nếu đó là điều kiện để cho vay tiền, khi bạn không đồng ý, có thể hai bên sẽ không xác lập được giao dịch cho vay.
Trong trường hợp các bên thỏa thuận về việc giao căn nhà là tài sản thế chấp cho người thứ 3 giữ, người này có các quyền và nghĩa vụ được quy định tại Điều 324 của Bộ luật này như sau:
“1. Người thứ ba giữ tài sản thế chấp có các quyền sau đây:
a) Được khai thác công dụng tài sản thế chấp, nếu có thỏa thuận;
b) Được trả thù lao và chi phí bảo quản, giữ gìn tài sản thế chấp, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
2. Người thứ ba giữ tài sản thế chấp có các nghĩa vụ sau đây:
a) Bảo quản, giữ gìn tài sản thế chấp; nếu làm mất tài sản thế chấp, làm mất giá trị hoặc giảm sút giá trị của tài sản thế chấp thì phải bồi thường;
b) Không được tiếp tục khai thác công dụng tài sản thế chấp nếu việc tiếp tục khai thác có nguy cơ làm mất giá trị hoặc giảm sút giá trị của tài sản thế chấp;
c) Giao lại tài sản thế chấp cho bên nhận thế chấp hoặc bên thế chấp theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật”.
Thỏa thuận giữa bạn và người cho bạn vay tiền với người giữ tài sản thế chấp chính là hợp đồng gửi giữ tài sản.
Theo Điều 554 của Bộ luật này, “Hợp đồng gửi giữ tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên giữ nhận tài sản của bên gửi để bảo quản và trả lại chính tài sản đó cho bên gửi khi hết thời hạn hợp đồng, bên gửi phải trả tiền công cho bên giữ, trừ trường hợp gửi giữ không phải trả tiền công”.
Nghĩa vụ của bên giữ tài sản được quy định cụ thể tại Điều 557 của Bộ luật này, bao gồm:
“1. Bảo quản tài sản theo đúng thỏa thuận, trả lại tài sản cho bên gửi theo đúng tình trạng như khi nhận giữ.
2. Chỉ được thay đổi cách bảo quản tài sản nếu việc thay đổi là cần thiết nhằm bảo quản tốt hơn tài sản đó, nhưng phải báo ngay cho bên gửi biết về việc thay đổi.
3. Thông báo kịp thời cho bên gửi biết về nguy cơ hư hỏng, tiêu hủy tài sản do tính chất của tài sản đó và yêu cầu bên gửi cho biết cách giải quyết trong một thời hạn; nếu hết thời hạn đó mà bên gửi không trả lời thì bên giữ có quyền thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo quản và yêu cầu bên gửi thanh toán chi phí.
4. Phải bồi thường thiệt hại, nếu làm mất, hư hỏng tài sản gửi giữ, trừ trường hợp bất khả kháng”.
Tóm lại, với tư cách người thứ ba giữ tài sản thế chấp, em trai người cho bạn vay tiền có quyền và nghĩa vụ như trên.
Trường hợp gây hư hỏng dẫn đến làm mất hoặc giảm sút giá trị căn nhà của bạn, người này phải bồi thường theo quy định của pháp luật. Với tư cách chủ sở hữu căn nhà, vừa là bên thế chấp, cùng thỏa thuận với bên nhận thế chấp về việc gửi giữ tài sản thế chấp cho người thứ ba, bạn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu người này làm hư hỏng căn nhà của bạn.
Ngọc Đức
Vũ Thị Thanh Tú
