Một người đồng nghiệp cần tiền làm ăn nên ngỏ ý vay tiền có trả lãi từ chúng tôi. Tuy nhiên, người này chỉ có duy nhất một căn nhà mặt phố đang ở là tài sản có thể mang ra bảo đảm.
Không biết, nhiều người cho vay có thể nhận bảo đảm bằng một tài sản hay không? Chúng tôi hơi băn khoăn giả sử đến hạn đồng nghiệp của chúng tôi mất khả năng thanh toán thì xử lý một tài sản bảo đảm cho nhiều người như thế nào?
Trả lời
Theo Điều 292 Bộ luật Dân sự năm 2015, các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bao gồm:
“1. Cầm cố tài sản.
2. Thế chấp tài sản.
3. Đặt cọc.
4. Ký cược.
5. Ký quỹ.
6. Bảo lưu quyền sở hữu.
7. Bảo lãnh.
8. Tín chấp.
9. Cầm giữ tài sản”.
Nghĩa vụ có thể được bảo đảm một phần hoặc toàn bộ theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật; nếu không có thỏa thuận và pháp luật không quy định phạm vi bảo đảm thì nghĩa vụ coi như được bảo đảm toàn bộ, kể cả nghĩa vụ trả lãi, tiền phạt và bồi thường thiệt hại. Nghĩa vụ được bảo đảm có thể là nghĩa vụ hiện tại, nghĩa vụ trong tương lai hoặc nghĩa vụ có điều kiện. Trường hợp bảo đảm nghĩa vụ trong tương lai thì nghĩa vụ được hình thành trong thời hạn bảo đảm là nghĩa vụ được bảo đảm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Tài sản bảo đảm được quy định tại Điều 295 của Bộ luật này như sau:
“1. Tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, trừ trường hợp cầm giữ tài sản, bảo lưu quyền sở hữu.
2. Tài sản bảo đảm có thể được mô tả chung, nhưng phải xác định được.
3. Tài sản bảo đảm có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai.
4. Giá trị của tài sản bảo đảm có thể lớn hơn, bằng hoặc nhỏ hơn giá trị nghĩa vụ được bảo đảm”.
Vì là biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, giá trị tài sản bảo đảm thường phải lớn hơn hoặc bằng giá trị nghĩa vụ được bảo đảm. Tuy nhiên, hai bên cũng có thể thỏa thuận giá trị của tài sản bảo đảm nhỏ hơn giá trị nghĩa vụ được bảo đảm.
Theo khoản 1 Điều 296 của Bộ luật này, “một tài sản có thể được dùng để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ, nếu có giá trị tại thời điểm xác lập giao dịch bảo đảm lớn hơn tổng giá trị các nghĩa vụ được bảo đảm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”.
Cho nên, bạn có quyền dùng một tài sản để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ. Nếu giá trị tại thời điểm xác lập giao dịch bảo đảm thấp hơn tổng giá trị các nghĩa vụ được bảo đảm, cần có sự chấp thuận của bên nhận bảo đảm hoặc trường hợp do pháp luật quy định.
Lưu ý, nếu sử dụng một tài sản được bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ, theo khoản 2 của Điều này, “bên bảo đảm phải thông báo cho bên nhận bảo đảm sau biết về việc tài sản bảo đảm đang được dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác. Mỗi lần bảo đảm phải được lập thành văn bản”.
Tóm lại, sử dụng một tài sản được bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ cần đáp ứng các điều kiện:
- Giá trị tài sản bảo đảm lớn hơn tổng giá trị các nghĩa vụ được bảo đảm (trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác);
- Bên bảo đảm phải thông báo cho bên nhận bảo đảm sau biết (để có sự đồng ý xác lập các biện pháp bảo đảm đó từ các chủ thể của nhiều quan hệ nghĩa vụ);
- Mỗi lần bảo đảm phải được lập thành văn bản (để xác định riêng quyền và nghĩa vụ, làm căn cứ xử lý tài sản bảo đảm).
Trường hợp phải xử lý tài sản để thực hiện một nghĩa vụ đến hạn thì các nghĩa vụ khác tuy chưa đến hạn đều được coi là đến hạn và tất cả các bên cùng nhận bảo đảm đều được tham gia xử lý tài sản. Bên nhận bảo đảm đã thông báo về việc xử lý tài sản có trách nhiệm xử lý tài sản, nếu các bên cùng nhận bảo đảm không có thỏa thuận khác.
Theo khoản 3 của Điều này, “trường hợp các bên muốn tiếp tục thực hiện các nghĩa vụ chưa đến hạn thì có thể thỏa thuận về việc bên bảo đảm dùng tài sản khác để bảo đảm việc thực hiện các nghĩa vụ chưa đến hạn”.
Xuất phát từ nguyên tắc giao dịch dân sự, bao gồm giao dịch bảo đảm do các bên tham gia thỏa thuận. Vì vậy, ngay cả trong trường hợp phải xử lý tài sản bảo đảm, nếu muốn tiếp tục thực hiện nghĩa vụ chưa đến hạn thì các bên có thể thỏa thuận sử dụng tài sản khác để bảo đảm cho việc thực hiện các nghĩa vụ chưa đến hạn này.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
