Một người thế chấp chiếc xe ô tô cho tôi để vay tiền. Vì họ cần sử dụng chiếc xe ô tô, lại là chỗ quen biết nên giấy tờ xe tôi cũng đồng ý để họ giữ.
Có người khuyên tôi, để tránh rủi ro phát sinh, ví dụ như họ bán hoặc tiếp tục cầm cố, thế chấp chiếc xe cho người khác, tôi nên yêu cầu thực hiện đăng ký giao dịch bảo đảm. Bởi vì, mọi giao dịch sau đó không có sự đồng ý của tôi đều vô hiệu. Trường hợp có tranh chấp, tôi sẽ được ưu tiên giải quyết trước.
Đề nghị các anh/chị cho biết: Thế chấp bằng ô tô có được đăng ký giao dịch bảo đảm hay không? Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết thủ tục này? Có đúng là khi đăng ký giao dịch bảo đảm, tôi sẽ được ưu tiên xử lý tài sản thế chấp hay không?
Trả lời
Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dân sự bao gồm: Cầm cố tài sản; Thế chấp tài sản; Đặt cọc; Ký cược; Ký quỹ; Bảo lưu quyền sở hữu; Bảo lãnh; Tín chấp; Cầm giữ tài sản.
Đăng ký biện pháp bảo đảm được quy định tại Điều 298 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
“1. Biện pháp bảo đảm được đăng ký theo thỏa thuận hoặc theo quy định của luật.
Việc đăng ký là điều kiện để giao dịch bảo đảm có hiệu lực chỉ trong trường hợp luật có quy định.
2. Trường hợp được đăng ký thì biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba kể từ thời điểm đăng ký.
3. Việc đăng ký biện pháp bảo đảm được thực hiện theo quy định của pháp luật về đăng ký biện pháp bảo đảm”.
Đăng ký biện pháp bảo đảm là việc cơ quan đăng ký ghi vào sổ đăng ký hoặc nhập vào cơ sở dữ liệu về việc bên bảo đảm dùng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên nhận bảo đảm
Biện pháp bảo đảm được đăng ký theo thỏa thuận giữa các bên hoặc bắt buộc thực hiện được quy định cụ thể tại Điều 4 Nghị định số 102/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 của Chính phủ như sau:
“1. Các biện pháp bảo đảm sau đây phải đăng ký:
a) Thế chấp quyền sử dụng đất;
b) Thế chấp tài sản gắn liền với đất trong trường hợp tài sản đó đã được chứng nhận quyền sở hữu trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất;
c) Cầm cố tàu bay, thế chấp tàu bay;
d) Thế chấp tàu biển.
2. Các biện pháp bảo đảm sau đây được đăng ký khi có yêu cầu:
a) Thế chấp tài sản là động sản khác;
b) Thế chấp tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai;
c) Bảo lưu quyền sở hữu trong trường hợp mua bán tài sản gắn liền với đất, tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai; mua bán tàu bay, tàu biển; mua bán tài sản là động sản khác có bảo lưu quyền sở hữu”.
Tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, trừ trường hợp cầm giữ tài sản, bảo lưu quyền sở hữu. Tài sản bảo đảm có thể được mô tả chung, nhưng phải xác định được. Tài sản bảo đảm có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai. Giá trị của tài sản bảo đảm có thể lớn hơn, bằng hoặc nhỏ hơn giá trị nghĩa vụ được bảo đảm.
Tài sản bao gồm bất động sản, động sản. Ô tô là bất động sản, cho nên, giao dịch thế chấp ô tô thuộc trường hợp đăng ký biện pháp bảo đảm theo yêu cầu và được thực hiện tại Trung tâm Đăng ký giao dịch, tài sản (sau đây gọi là Trung tâm Đăng ký) của Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm thuộc Bộ Tư pháp.
Bởi vì, theo điểm a khoản 1 Điều 5 Thông tư số 08/2018/TT-BTP ngày 20/6/2018 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp, một trong những trường hợp đăng ký biện pháp bảo đảm theo yêu cầu tại Trung tâm Đăng ký là “thế chấp động sản, trừ tàu bay, tàu biển bao gồm cả thế chấp động sản hình thành trong tương lai”. Thêm nữa, theo khoản 1 Điều 6 của Thông tư này, một trong những tài sản bảo đảm được đăng ký tại Trung tâm Đăng ký theo yêu cầu là “Ô tô, xe máy, các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ khác; các phương tiện giao thông đường sắt”.
Đăng ký biện pháp bảo đảm bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, tàu bay, tàu biển, thì thời điểm có hiệu lực của đăng ký biện pháp bảo đảm là thời điểm cơ quan đăng ký ghi nội dung đăng ký vào sổ đăng ký. Đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản là động sản khác, ví dụ là ô tô như trường hợp của bạn, thì thời điểm có hiệu lực của đăng ký biện pháp bảo đảm là thời điểm nội dung đăng ký được cập nhật vào cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm.
Điều 297 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định hiệu lực đối kháng với người thứ ba như sau:
“1. Biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba từ khi đăng ký biện pháp bảo đảm hoặc bên nhận bảo đảm nắm giữ hoặc chiếm giữ tài sản bảo đảm.
2. Khi biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì bên nhận bảo đảm được quyền truy đòi tài sản bảo đảm và được quyền thanh toán theo quy định tại Điều 308 của Bộ luật này và luật khác có liên quan”.
Theo đó, mặc dù bên thế chấp giữ chiếc ô tô và giấy tờ xe, nhưng từ khi đăng ký biện pháp bảo đảm, với tư cách bên nhận thế chấp, bạn có quyền truy đòi tài sản bảo đảm và được quyền thanh toán theo thứ tự ưu tiên giữa các bên cùng nhận tài sản bảo đảm. Chẳng hạn, khi một tài sản được dùng để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ thì thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên cùng nhận bảo đảm được xác định như sau:
- Trường hợp các biện pháp bảo đảm đều phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì thứ tự thanh toán được xác định theo thứ tự xác lập hiệu lực đối kháng;
- Trường hợp có biện pháp bảo đảm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba và có biện pháp bảo đảm không phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì nghĩa vụ có biện pháp bảo đảm có hiệu lực đối kháng với người thứ ba được thanh toán trước;
- Trường hợp các biện pháp bảo đảm đều không phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì thứ tự thanh toán được xác định theo thứ tự xác lập biện pháp bảo đảm.
Ngọc Đức
Vũ Thị Thanh Tú
