Những điểm mới đáng chú ý về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo quy định mới nhất hiện nay
Luật Doanh nghiệp 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) đã mang đến nhiều thay đổi quan trọng liên quan đến chế định người đại diện theo pháp luật. Những điều chỉnh này không chỉ làm rõ phạm vi quyền hạn mà còn tăng cường trách nhiệm của cá nhân đại diện, nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho doanh nghiệp và bên thứ ba trong các giao dịch dân sự.
Tại Khoản 1 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020, khái niệm về người đại diện theo pháp luật đã được mở rộng hơn so với quy định tại Khoản 1 Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2014. Cụ thể, bên cạnh việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch, người đại diện còn đảm nhận vai trò đại diện cho doanh nghiệp với tư cách là người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài và Tòa án.
Việc bổ sung cụm từ “người yêu cầu giải quyết việc dân sự” giúp đồng bộ hóa giữa Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Theo Điều 68 và Điều 69 của Bộ luật Tố tụng dân sự, khi một tổ chức yêu cầu giải quyết việc dân sự thì người tham gia tố tụng chính là người đại diện hợp pháp của tổ chức đó. Sự thống nhất này giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện giới thiệu về Hệ thống Thủ tục pháp luật liên quan đến tranh chấp và thủ tục hành chính.
Luật Doanh nghiệp 2020 đã quy định rõ ràng hơn về cơ chế vận hành khi doanh nghiệp có nhiều hơn một người đại diện theo pháp luật. Theo Khoản 2 Điều 12, nếu Điều lệ công ty không quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của từng cá nhân, thì mỗi người đại diện đều có đầy đủ thẩm quyền đại thành lập doanh nghiệp trước bên thứ ba.
Điểm đáng lưu ý nhất là chế định trách nhiệm liên đới. Nếu việc phân chia quyền hạn giữa các người đại diện không được ghi nhận rõ ràng trong Điều lệ, tất cả những người đại diện theo pháp luật phải cùng chịu trách nhiệm liên đới đối với các thiệt hại gây ra cho doanh nghiệp. Quy định này buộc các chủ sở hữu và quản lý cấp cao phải chú trọng hơn vào việc xây dựng tổng quan về bộ phận Pháp chế doanh nghiệp để phân định rõ trách nhiệm ngay từ khâu soạn thảo Điều lệ.
Doanh nghiệp luôn phải đảm bảo có ít nhất một người đại diện theo pháp luật cư trú tại Việt Nam. Trong trường hợp người đại diện duy nhất không còn khả năng thực hiện quyền và nghĩa vụ, chủ sở hữu hoặc Hội đồng thành viên/Hội đồng quản trị phải tiến hành cử người thay thế.
Khoản 5 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định cụ thể 10 trường hợp buộc phải thay thế người đại diện duy nhất, bao gồm:
So với Luật Doanh nghiệp 2014, quy định mới đã lược bỏ trường hợp "bị kết án tù" (vì đã bao hàm trong nhóm đang chấp hành hình phạt tù) và bổ sung thêm các trường hợp về truy cứu trách nhiệm hình sự, biện pháp xử lý hành chính và khó khăn trong nhận thức nhằm bao quát toàn diện tình trạng pháp lý của người đại diện.
Đối với loại hình công ty TNHH hai thành viên trở lên, Luật Doanh nghiệp 202 là một bước tiến trong việc duy trì sự ổn định quản trị. Nếu một thành viên không thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của người đại diện, thành viên còn lại sẽ đương nhiên trở thành người đại diện theo pháp luật cho đến khi có quyết định mới từ Hội đồng thành viên.
Luật Doanh nghiệp 2020 đã tinh giản các trường hợp từ 05 xuống còn danh sách các điều kiện cụ thể hơn. Thay vì tập trung vào các tội danh kinh tế như Luật cũ, luật mới tập trung vào tình trạng pháp lý và năng lực hành vi của cá nhân đó. Cụ thể, thành viên còn lại sẽ đương nhiên làm người đại diện nếu thành viên kia rơi vào các tình trạng: Chết; Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; Đang chấp hành hình phạt tù; Đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện/giáo dục bắt buộc; Có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; Hoặc bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ.
Việc nắm vững các thay đổi này là cực kỳ quan trọng đối với các nhà quản lý khi thực hiện cố vấn pháp lý doanh nghiệp, nhằm tránh các rủi ro về mặt thẩm quyền trong giao dịch và đảm bảo tính liên tục của hoạt động kinh doanh.
