Kinh doanh hộ cá thể

Hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh phổ biến tại Việt Nam nhờ vào quy trình vận hành đơn giản và thủ tục thiết lập không quá phức tạp. Để giúp các cá nhân, hộ gia đình nắm vững các quy định pháp luật hiện hành (tại thời điểm năm 2020), bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về quy định đăng ký kinh doanh hộ cá thể.

Căn cứ pháp lý

Các quy định liên quan đến việc thiết lập và vận hành hộ kinh doanh được dựa trên các văn bản pháp luật sau:

• Luật Doanh nghiệp 2014;
• Nghị định số 78/2015/NĐ-CP ngày 14/09/2015 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp;
• Nghị định số 108/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 78/2015/NĐ-CP.

Quy định chung về hộ kinh doanh

Căn cứ theo quy định tại Điều 49, Nghị định 78/20 trưởng/2015/NĐ-CP, đặc điểm của hộ kinh doanh được xác định như sau:

• Chủ thể: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam, một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ.
• Phạm vi hoạt động: Chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm duy nhất; sử dụng không quá mười lao động; không có con dấu pháp nhân và phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.

Trường hợp không phải thực hiện thủ tục đăng ký

Các đối tượng sau đây không bắt buộc phải làm đăng ký kinh doanh hộ cá thể:

• Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối;
• Người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động;
• Những người làm dịch vụ có thu nhập thấp.

Lưu ý: Ngoại trừ trường hợp các ngành, nghề nêu trên thuộc danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật.

Trường hợp bắt buộc phải đăng ký

Hộ kinh doanh có sử dụng lao động thường xuyên từ mười người trở lên phải thực hiện thủ tục chuyển đổi sang hình thức doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Thẩm quyền và hồ sơ đăng ký

Thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận

Phòng Tài chính – Kế hoạch thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện là cơ quan có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ đăng ký kinh doanh cho hộ gia đình và cá nhân.

Hồ sơ đăng ký kinh doanh hộ cá thể

Để hoàn thiện hồ sơ đăng ký kinh doanh hộ cá thể, chủ hộ cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm:

• Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh;
• Bản sao Giấy chứng minh nhân dân/Thẻ căn cước công dân của các cá nhân tham gia kinh doanh hoặc người đại lập hộ gia đình;
• Biên bản họp nhóm cá nhân về việc thành lập hộ kinh doanh (nếu hộ kinh doanh do một nhóm cá nhân thành lập);
• Đối với ngành nghề yêu cầu chứng chỉ hành nghề: Phải có bản sao hợp lệ chứng chỉ hành nghề của cá nhân hoặc người đại diện;
• Đối với ngành nghề yêu cầu vốn pháp định: Phải có bản sao văn bản xác nhận vốn pháp định từ cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh hộ cá thể

Quy trình thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh hộ cá thể được tiến hành qua các bước sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ

Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc người đại diện hộ gia đình gửi Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh. Nội dung Giấy đề nghị cần đầy đủ các thông tin về: Tên hộ kinh doanh, địa chỉ, ngành nghề, số vốn kinh doanh và thông tin cá nhân của chủ hộ/người đại diện.

Bước 2: Tiếp nhận và xử lý hồ sơ

Khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện sẽ trao Giấy biên nhận. Trong thời hạn quy định (theo thực tế là khoảng 03 đến 05 ngày làm việc), nếu đáp ứng đủ các điều kiện về tên hộ kinh doanh phù hợp, ngành nghề không thuộc danh mục cấm và đã nộp đầy đủ phí đăng ký kinh doanh hộ cá thể, cơ quan chức năng sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.

Trường hợp hồ sơ không hợp lệ, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, cơ quan đăng ký phải thông báo bằng văn bản về nội dung cần sửa đổi, bổ sung cho người đăng ký.

Bước 3: Giải quyết khiếu nại (nếu có)

Nếu quá thời hạn quy định mà người đăng ký không nhận được Giấy chứng nhận hoặc không nhận được thông báo yêu cầu sửa đổi hồ sơ, người đăng ký có quyền thực hiện khiếu nại theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.

Bước 4: Thông báo cho cơ quan liên quan

Định kỳ vào tuần đầu tiên hàng tháng, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện có trách nhiệm gửi danh sách các hộ kinh doanh đã đăng ký trong tháng trước cho cơ quan thuế cùng cấp và các cơ quan quản lý ngành kinh tế – kỹ thuật cấp tỉnh để phối hợp quản lý.

Các lưu ý pháp lý quan trọng

• Về nghĩa vụ thuế: Hộ kinh doanh thường áp dụng phương pháp thuế khoán và thuế giá trị gia tăng trực tiếp. Điều này có thể là yếu tố các đối tác cân nhắc khi giao dịch với hộ kinh doanh so với doanh nghiệp.
• Về trách nhiệm tài sản: Do không có tư cách pháp nhân, chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ nợ và hoạt động kinh doanh (khác với chế độ trách nhiệm hữu hạn của Công ty TNHH hoặc Công ty Cổ phần).
• Về địa điểm: Đối với loại hình kinh doanh lưu động hoặc buôn chuyến, chủ hộ vẫn phải lựa chọn một địa điểm cố định để đăng ký. Khi hoạt động ngoài địa điểm đã đăng ký, cần thông báo cho cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường nơi đặt trụ sở và nơi tiến hành hoạt động kinh doanh.
• Về chuyển đổi mô hình: Hộ kinh doanh có quyền thực hiện thủ tục chuyển đổi lên loại hình Công ty TNHH hoặc Công ty Cổ phần tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi dự định đặt trụ sở chính theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp.