Xử lí tài sản của doanh nghiệp phá sản

Thủ tục phá sản là một quy trình pháp lý phức tạp, tác động trực tiếp đến quyền lợi của nhiều bên liên quan như chủ sở hữu, chủ nợ và người lao động. Một trong những vấn đề gây nhiều tranh luận khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng này chính là việc xử lý các nguồn lực còn lại. Vậy tài sản của doanh nghiệp phá sản bao gồm những gì và trình tự phân chia được thực hiện theo quy định nào?

Khái niệm về tài sản của doanh nghiệp

Để xác định phạm vi xử lý, trước hết cần hiểu rõ bản chất của tài sản dưới góc độ pháp lý. Theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản được phân loại bao gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Các loại tài sản này có thể tồn tại dưới dạng bất động sản hoặc động sản, bao gồm cả tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai.

Trong bối cảnh thực hiện các thủ tục khái quát về tổ chức lại doanh nghiệp hoặc khi đối mặt với rủi ro mất khả năng thanh toán, việc xác định chính xác danh mục tài sản là cực kỳ quan trọng. Căn cứ Điều 64 Luật Phá sản 2014, tài sản của doanh nghiệp trong quá trình phá sản không chỉ giới hạn ở những gì đang có mà còn bao gồm:

• Tài sản và quyền tài sản hiện có tại thời điểm Tòa án nhân dân ra quyết định mở thủ tục phá sản.
• Các loại tài sản và quyền tài sản phát sinh sau ngày Tòa án nhân dân ra quyết định mở thủ tục phá sản.
• Phần giá trị của tài sản bảo đảm vượt quá nghĩa vụ nợ có bảo đảm mà doanh nghiệp phải thanh toán cho chủ nợ.
• Giá trị quyền sử dụng đất của doanh nghiệp, hợp tác xã (được xác định theo pháp luật về đất đai).
• Tài sản thu hồi được từ các hành vi cất giấu, tẩu tán tài sản trái pháp luật của doanh nghiệp hoặc hợp tác xã.
• Tài sản và quyền tài sản thu hồi được từ các giao dịch vô hiệu.
• Các loại tài sản khác theo quy định của pháp luật hiện hành.
• Đối với doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh: Bao gồm tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc thành viên hợp danh không trực tiếp dùng vào hoạt động kinh doanh (nếu có tài sản chung thì phân chia theo quy định pháp luật dân sự).

Xử lý tài sản khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản

Theo Luật Phá sản 2014, tình trạng phá sản chỉ được xác lập khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và có quyết định tuyên bố phá sản từ Tòa án nhân dân. Một doanh nghiệp được coi là mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán, bất kể lý do là không có tài sản hay có tài sản nhưng không thể chi trả.

Khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng này, việc quản lý và xử lý tài sản phải tuân thủ nghiêm ngặt hai bước cơ bản:

Bước 1: Kiểm kê tài sản

Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được quyết định mở thủ tục phá sản, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán có trách nhiệm tiến hành kiểm kê và xác định giá trị thực tế của các loại tài sản nêu trên. Trong trường hợp phát sinh khó khăn khách quan, doanh nghiệp có thể đề nghị Thẩm phán gia hạn thời gian kiểm kê, tuy nhiên việc gia hạn không được quá hai lần và mỗi lần không quá 30 ngày.

Bước 2: Phân chia tài sản theo thứ tự ưu tiên

Sau khi đã hoàn tất việc kiểm kê và xác định giá trị tài sản, việc phân chia nguồn lực này phải tuân thủ thứ tự ưu tiên pháp luật quy định để đảm bảo quyền lợi cho các bên. Việc hiểu rõ năng lực tài chính của doanh nghiệp được hiểu như thế nào sẽ giúp các chủ nợ có kế hoạch bảo vệ quyền lợi tốt hơn. Căn cứ Khoản 1 Điều 54 Luật Phá sản 2014, thứ tự phân chia tài sản khi Thẩm phán ra quyết định tuyên bố phá sản được thực hiện như sau:

• Ưu tiên 1: Chi phí phá sản (bao gồm các chi phí cần thiết để tiến hành thủ tục pháp lý).
• Ưu tiên 2: Các khoản nợ liên quan đến người lao động, bao gồm: nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các quyền lợi khác theo hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể đã ký kết.
• Ưu tiên 3: Các khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
• Ưu tiên 4: Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước; các khoản nợ không có bảo đảm phải trả cho chủ nợ trong danh sách chủ nợ; và phần giá trị còn lại của khoản nợ có bảo đảm (do giá trị tài sản bảo đảm không đủ để thanh toán hết nợ).
• Ưu tiên cuối cùng: Các phần tài sản còn lại thuộc về chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc các thành viên liên quan theo quy định.

Việc nắm vững trình tự này giúp các bên liên quan, đặc biệt là các cố vấn pháp lý doanh nghiệp, có thể đánh giá được khả năng thu hồi nợ và thực hiện các biện pháp ngăn chặn việc tẩu tán tài sản trước khi thủ tục phá sản được hoàn tất.