Danh nghiệp có giao dịch liên kết

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết là gì? Xác định chi phí tính thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết

Trong hoạt động quản lý thuế, việc xác định các mối quan hệ giữa các bên tham gia vào một giao dịch là yếu tố then chốt để đảm bảo nghĩa vụ thuế được thực hiện đúng quy định. Đặc biệt, đối với các đơn vị phát sinh giao dịch với các bên có quan hệ liên kết, việc kiểm soát chi phí và giá giao dịch cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc giao dịch độc lập nhằm tránh tình trạng chuyển giá hoặc làm giảm nghĩa vụ thuế.

Khái niệm doanh nghiệp có giao dịch liên kết

Theo quy định tại Điều 5 Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, các bên được coi là có quan hệ liên kết khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

• Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu quyết định đầu tư vào bên còn lại.
• Các bên cùng chịu sự điều hành, kiểm soát hoặc cùng chịu sự tác động từ việc góp vốn, đầu tư của một bên thứ ba khác.
• Các bên có mối quan hệ liên kết khác theo các tiêu chí cụ thể được quy định tại Nghị định này.

Việc xác định đúng đối tượng có giao dịch liên kết giúp doanh nghiệp chủ động trong việc xác định kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp và thực hiện các nghĩa vụ kê khai theo đúng quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Xác định chi phí để tính thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết

Để đảm bảo tính khách quan, cơ quan thuế sẽ kiểm tra các khoản chi phí phát sinh từ giao dịch liên kết. Các chi phí không phù hợp với bản chất giao dịch độc lập hoặc không góp phần tạo ra doanh thu, thu nhập cho hoạt động sản xuất kinh doanh của người nộp thuế sẽ không được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Cụ thể bao gồm:

• Chi phí thanh toán cho bên liên kết không có hoạt động sản xuất kinh doanh: Các khoản chi trả cho bên liên kết nhưng bên này không thực hiện bất kỳ hoạt động kinh doanh nào liên quan đến ngành nghề của người nộp thuế, đồng thời không có quyền lợi hoặc trách nhiệm liên quan đối với tài sản, hàng hóa, dịch vụ cung cấp.
• Chi phí thanh toán cho bên liên kết không tương xứng: Các khoản chi trả cho bên liên kết dù có hoạt động kinh doanh nhưng quy mô tài sản, số lượng nhân sự và chức năng sản xuất không tương xứng với giá trị giao dịch mà bên liên kết nhận được.
• Chi phí thanh toán cho các đối tượng tại vùng thuế thấp: Chi phí thanh toán cho bên liên kết là đối tượng cư trú của một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ không thu thuế thu nhập doanh nghiệp, và khoản chi này không góp phần tạo ra doanh thu hay giá trị gia tăng cho hoạt động kinh doanh của người nộp thuế.

Quy định về chi phí dịch vụ giữa các bên liên kết

Đối với các khoản chi phí dịch vụ, người nộp thuế chỉ được trừ vào chi phí tính thuế trong kỳ nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Dịch vụ cung cấp phải có giá trị thương mại, tài chính hoặc kinh tế và phục vụ trực lập cho hoạt động sản xuất kinh doanh của người nộp thuế.
• Dịch vụ từ bên liên kết phải được xác định là đã được cung cấp trong các điều kiện tương tự như giữa các bên độc lập trên thị trường.
• Phí dịch vụ phải được thanh toán dựa trên nguyên tắc giao dịch độc lập, áp dụng đúng phương pháp tính giá giao dịch liên kết hoặc phân bổ mức phí thống nhất trong toàn tập đoàn.
• Người nộp thuế phải cung cấp đầy đủ hợp đồng, chứng từ, hóa đơn và các thông tin về phương pháp tính, yếu tố phân bổ cũng như chính sách giá của tập đoàn đối với dịch vụ đó.

Ngược lại, các khoản chi phí dịch vụ không được trừ bao gồm: Chi phí chỉ nhằm phục vụ lợi ích cho bên liên kết khác; dịch vụ phục vụ lợi ích cổ đông của bên liên kết; chi phí dịch vụ bị tính trùng lắp giữa nhiều bên liên kết hoặc các chi phí mang tính chất lợi ích tập đoàn mà không đóng góp thêm giá quan trọng cho người nộp thuế.

Phương pháp phân bổ lợi nhuận giữa các bên liên kết

Trong trường hợp không thể áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập, doanh nghiệp có thể phải sử dụng phương pháp phân bổ tổng lợi nhuận. Phương pháp này thường áp dụng cho các trường hợp đặc thù như:

• Người nộp thuế tham gia vào chuỗi giá trị khép kín, sử dụng công nghệ độc quyền hoặc tham gia vào quá trình phát triển, khai thác tài sản vô hình độc quyền của tập đoàn mà không có căn cứ xác định giá giao dịch độc lập.
• Các doanh nghiệp thực hiện các giao dịch kinh tế số hoặc tham gia vào quá trình tạo ra giá trị tăng thêm từ sự hợp lực trong tập đoàn.

Nguyên tắc áp dụng: Đây là phương pháp phân bổ tổng lợi nhuận (bao gồm cả lợi nhuận thực tế và lợi nhuận tiềm năng) thu được để xác định phần lợi nhuận của người nộp thuế tham gia vào chuỗi giao dịch. Lợi nhuận này phải được xác định dựa trên các số liệu tài chính hợp lệ, có chứng từ đầy đủ và áp dụng cùng một phương pháp kế toán trong suốt thời gian thực hiện.

Cách thức xác định: Lợi nhuận của người nộp thuế sẽ bao gồm lợi nhuận cơ bản (xác định theo tỷ suất lợi nhuận) và lợi nhuận phụ trội. Lợi nhuận phụ trội được phân bổ dựa trên các yếu tố như doanh thu, chi phí, tài sản hoặc nhân lực nhằm đảm bảo phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập. Trong trường hợp thiếu dữ liệu, việc phân bổ có thể dựa trên các chỉ số tương đương khác nhưng phải chứng minh được tính khách quan.

Việc nắm vững các quy định về giao dịch liên kết không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn là cơ sở để tối ưu hóa các loại ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo pháp luật hiện hành một cách hợp pháp. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi thực hiện kiểm tra thuế khi giải thể doanh nghiệp hoặc trong các kỳ quyết toán để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.