Quy trình giải quyết tranh chấp đất đai

Hiện nay các tranh chấp đất đai xuất hiện ngày càng nhiều, vì vậy việc nắm rõ quy trình giải quyết tranh chấp đất đai giúp các bên tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí khi gặp phải mâu thuẫn. Theo quy định pháp luật, quy trình giải quyết tranh chấp đất đai gồm hai giai đoạn chính: hòa giải tại cơ sở và giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền khi hòa giải không thành.

Giai đoạn 1: Thủ tục hòa giải tại cơ sở

Khi các bên có tranh chấp về đất đai, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải; nếu không tự hòa giải được, các bên phải giải quyết tranh chấp bằng hòa giải tại cơ sở. Đây là thủ tục bắt buộc trong quy trình giải quyết tranh chấp đất đai.

Căn cứ Điều 88 Nghị định 43/2014/NĐ-CP của Chính phủ, khi nhận được đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp, UBND cấp xã có trách nhiệm:

• Thẩm tra, xác minh nguyên nhân phát sinh tranh chấp; thu thập giấy tờ, tài liệu liên quan về nguồn gốc, quá trình và hiện trạng sử dụng đất;
• Thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai gồm: Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND làm Chủ tịch Hội đồng; đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã; tổ trưởng tổ dân phố (đô thị) hoặc trưởng thôn, ấp (nông thôn); đại diện một số hộ dân sinh sống lâu đời biết rõ nguồn gốc thửa đất; cán bộ địa chính, cán bộ tư pháp. Tùy trường hợp có thể mời đại diện Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên;
• Tổ chức cuộc họp hòa giải với sự tham gia của các bên tranh chấp, thành viên Hội đồng và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Việc hòa giải chỉ được tiến hành khi các bên đều có mặt; nếu một bên vắng mặt đến lần thứ hai thì coi như hòa giải không thành. Kết quả hòa giải phải lập thành biên bản. Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày lập biên bản hòa giải thành, nếu các bên có ý kiến bằng văn bản khác với nội dung đã thống nhất thì Chủ tịch UBND cấp xã tổ chức lại cuộc họp Hội đồng để xem xét và lập biên bản hòa giải thành hoặc không thành.

Giai đoạn 2: Thẩm quyền giải quyết khi hòa giải không thành

Theo Điều 203 Luật Đất đai 2013, tranh chấp đất đai đã được hòa giải tại UBND cấp xã mà không thành thì được giải quyết như sau:

• Trường hợp có Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ theo Điều 100: Tranh chấp đất đai mà đương sự có Giấy chứng nhận hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì do Tòa án nhân dân giải quyết.
• Trường hợp không có Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ theo Điều 100: Đương sự được lựa chọn một trong hai hình thức: nộp đơn yêu cầu giải quyết tại UBND cấp có thẩm quyền, hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Trường hợp lựa chọn giải quyết tại UBND cấp có thẩm quyền:

• Tranh chấp giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư với nhau do Chủ tịch UBND cấp huyện giải quyết; nếu không đồng ý có quyền khiếu nại đến Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc khởi kiện tại Tòa án theo pháp luật về tố tụng hành chính;
• Tranh chấp mà một bên là tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết; nếu không đồng ý có quyền khiếu nại đến Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc khởi kiện tại Tòa án theo pháp luật về tố tụng hành chính.

Người có thẩm quyền phải ra quyết định giải quyết tranh chấp. Quyết định có hiệu lực thi hành phải được các bên nghiêm chỉnh chấp hành; trường hợp không chấp hành sẽ bị cưỡng chế thi hành. Như vậy, nếu hòa giải cơ sở không thành, các bên có thể nộp hồ sơ, đơn khởi kiện hoặc đơn yêu cầu tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền để giải quyết.

Xem thêm các chủ đề khác

• Thủ tục khởi kiện tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật
• Quy trình khiếu nại về việc chậm cấp sổ đỏ