Thời hiệu thi hành án dân sự? Quy định về hoãn xét xử dân sự?

Thời hiệu thi hành án dân sự là mốc thời gian then chốt quyết định việc người được thi hành án có còn quyền yêu cầu cơ quan thi hành án tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án hay không. Bài viết làm rõ quy định về thời hiệu yêu cầu thi hành án và các trường hợp được hoãn thi hành án dân sự theo pháp luật hiện hành.

Thời hiệu thi hành án dân sự là gì?

Thời hiệu yêu cầu thi hành án là thời hạn mà khi kết thúc, đương sự (người được thi hành án hoặc người phải thi hành án) không còn quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm trật tự pháp lý ổn định và buộc các bên chủ động thực hiện quyền của mình trong thời hạn luật định.

Hiện hành, thời hiệu yêu cầu thi hành án được quy định tại Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014 theo Luật số 64/2014/QH13) và được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định số 62/2015/NĐ-CP.

Thời hiệu yêu cầu thi hành án dân sự là bao lâu?

Theo Điều 30 Luật Thi hành án dân sự 2008, trong thời hạn 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, người được thi hành án và người phải thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án. Hết thời hạn này mà không yêu cầu thì mất quyền yêu cầu thi hành án (trừ trường hợp có sự kiện được loại trừ).

• Nếu bản án, quyết định ấn định thời hạn thực hiện nghĩa vụ thì thời hiệu 05 năm được tính kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn.
• Với nghĩa vụ thi hành theo định kỳ, thời hiệu 05 năm được áp dụng cho từng định kỳ, tính kể từ ngày nghĩa vụ của mỗi định kỳ đến hạn.
• Trường hợp do sự kiện bất khả kháng (thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh…) hoặc trở ngại khách quan mà đương sự không thể yêu cầu thi hành án đúng hạn thì khoảng thời gian đó không tính vào thời hiệu.

Cần lưu ý: Luật Thi hành án dân sự năm 2025 (số 106/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 tiếp tục giữ thời hiệu yêu cầu thi hành án là 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn (Điều 34). Như vậy mốc 05 năm vẫn là quy định ổn định, chỉ thay đổi về cách thức nộp yêu cầu (cho phép nộp trên môi trường số).

Chứng minh lý do chậm yêu cầu thi hành án

Khi yêu cầu thi hành án quá hạn vì lý do chính đáng, đương sự phải nêu rõ lý do và cung cấp giấy tờ chứng minh:

• Sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan: có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự kiện.
• Ốm đau, tai nạn: có xác nhận của cơ sở khám, chữa bệnh kèm giấy tờ liên quan.
• Do lỗi của cơ quan tiến hành tố tụng khiến đương sự không nhận được bản án, quyết định: phải có xác nhận của cơ quan đó.
• Tổ chức bị sáp nhập, chia tách, hợp nhất, giải thể, phá sản: xuất trình giấy tờ xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Quy định về hoãn thi hành án dân sự

Hoãn thi hành án là việc tạm dừng tổ chức thi hành trong một thời gian nhất định. Theo Điều 48 Luật Thi hành án dân sự 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014), Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định hoãn thi hành án trong các trường hợp:

• Người phải thi hành án bị ốm nặng (có xác nhận của cơ sở y tế từ cấp huyện trở lên); bị mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quyết định của Tòa án.
• Chưa xác định được địa chỉ của người phải thi hành án hoặc vì lý do chính đáng khác mà người phải thi hành án không thể tự mình thực hiện nghĩa vụ.
• Đương sự đồng ý hoãn thi hành án; việc đồng ý phải lập thành văn bản, ghi rõ thời hạn hoãn, có chữ ký của đương sự. Trong thời gian hoãn, người phải thi hành án không phải chịu lãi suất chậm thi hành án, trừ khi có thỏa thuận khác.
• Tài sản để thi hành án đã được Tòa án thụ lý giải quyết, hoặc tài sản đã kê biên nhưng sau khi giảm giá có giá trị bằng hoặc thấp hơn chi phí và nghĩa vụ được bảo đảm.
• Việc thi hành án đang trong thời hạn cơ quan có thẩm quyền giải thích bản án, quyết định và trả lời kiến nghị của cơ quan thi hành án dân sự.
• Người được nhận tài sản, người được giao nuôi dưỡng đã được thông báo hợp lệ 02 lần nhưng không đến nhận.

Ngoài ra, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự còn ra quyết định hoãn khi nhận được yêu cầu hoãn của người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; thời hạn hoãn trong trường hợp này không quá 03 tháng kể từ ngày ra văn bản yêu cầu.

Thủ tục yêu cầu hoãn thi hành án

Người có yêu cầu hoãn cần đưa ra lý do chính đáng để cơ quan thi hành án dân sự xem xét, bao gồm:

• Đơn yêu cầu hoãn thi hành án theo mẫu.
• Giấy tờ, tài liệu chứng minh lý do chính đáng (giấy xác nhận y tế, văn bản của cơ quan nhà nước…).

Nếu hồ sơ hợp lệ và có căn cứ, cơ quan thi hành án có thẩm quyền ra quyết định hoãn; nếu không đủ căn cứ thì tiếp tục tổ chức thi hành án theo quy định. Việc quy định thời hiệu và các trường hợp hoãn thi hành án nhằm cân bằng quyền, lợi ích hợp pháp của các bên trong quá trình thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án.