Quy định về việc hưởng di sản thừa kế khi không có tên trong di chúc
Trong thực tế đời sống, vì nhiều lý do cá nhân hoặc mâu thuẫn gia đình, người lập di chúc có thể không để lại tài sản cho cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con cái. Nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người thân thích gần gũi nhất, pháp luật dân sự đã dự liệu trường hợp này và quy định về nhóm đối tượng được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Quy định về những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, có những đối tượng vẫn được hưởng một phần di sản ngay cả khi họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ được cho hưởng phần di sản ít hơn mức pháp luật quy định. Cụ thể:
CĂN CỨ PHÁP LUẬT:
Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
- a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
- b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.
Như vậy, pháp luật bảo vệ quyền lợi của hai nhóm đối tượng chính: Nhóm thứ nhất gồm cha, mẹ, vợ, chồng và nhóm thứ hai là con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động. Việc xác định đúng quyền lợi này rất quan trọng, đặc biệt khi xem xét những lưu ý đối với di chúc có yếu tố nước ngoài hoặc các tranh chấp về quyền thừa kế khác.
Ví dụ minh họa
Giả sử ông A và bà B là vợ chồng, có tài sản chung là một căn nhà và đất trị giá 2 tỷ đồng. Do mâu thuẫn gia đình, trước khi qua đời, ông A lập di chúc để lại toàn bộ phần di sản của mình cho con trai duy nhất (cha mẹ ông A đã mất). Mặc dù trong di chúc không nhắc đến bà B, nhưng theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, bà B vẫn được hưởng di sản.
Cách tính cụ thể như sau:
- Di sản của ông A là 1 tỷ đồng (do tài sản chung vợ chồng được chia đôi).
- Nếu không có di chúc, di sản sẽ chia theo pháp luật cho hai người gồm bà B và con trai. Mỗi suất thừa kế theo pháp luật là 500 triệu đồng.
- Theo quy định, bà B được hưởng ít nhất bằng 2/3 suất thừaك theo pháp luật: 500 triệu x 2/3 = 333,33 triệu đồng.
Lưu ý quan trọng
Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc sẽ không được áp dụng nếu đối tượng đó rơi vào một trong hai trường hợp sau:
- Người đã tự nguyện từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
- Người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại Khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 (ví dụ: người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người để lại di sản).
Việc hiểu rõ các điều kiện này giúp tránh những tranh chấp không đáng có khi thực hiện tổng hợp những lưu ý không thể bỏ qua khi muốn lập di chúc.
Thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo quy định pháp luật
Để thực hiện việc chuyển quyền sở hữu tài sản từ người chết sang người thừa kế, các cá nhân cần thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản tại cơ quan công chứng.
Các giấy tờ cần chuẩn bị
Người thực hiện khai nhận di sản cần xuất trình đầy đủ các loại giấy tờ sau:
- Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân/Thẻ căn cước công dân, Hộ khẩu, Giấy khai sinh của những người tham gia khai nhận di sản.
- Giấy chứng tử của người để lại di sản.
- Sơ yếu lý lịch của người khai nhận (có xác nhận của UBND cấp xã/phường hoặc cơ quan có thẩm quyền).
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; sổ tiết kiệm; đăng ký xe; cổ phiếu, cổ phần hoặc các giấy tờ hợp pháp khác liên quan đến di sản.
- Di chúc hợp pháp (nếu có).
- Các văn bản liên quan khác: Văn bản từ chối di sản, văn bản tặng cho/nhường di sản, hoặc giấy ủy quyền (trong trường hợp người thừa kế không trực tiếp đi làm thủ tục).
- Lưu ý: Trong trường hợp cần xác định rõ tư cách của các bên, có thể cần tham khảo thêm các quy định về người thứ ba ngay tình trong Bộ luật dân sự để bảo vệ quyền lợi khi giao dịch tài sản thừa kế.
Trình tự thực hiện tại cơ quan công chứng
Quy trình thông thường được thực hiện qua các bước sau:
- Nộp hồ sơ: Người yêu cầu nộp đầy đủ các giấy tờ nêu trên cho Công chứng viên.
- Niêm yết thông báo: Đối với những trường hợp di sản có nội dung phức tạp hoặc khối tài sản lớn, Công chứng viên sẽ thực hiện niêm yết thông báo thừa kế tại trụ sở UBND cấp xã/phường trong thời hạn 30 ngày để kiểm tra xem có tranh chấp hay khiếu nại nào không.
- Lập văn bản: Sau thời hạn niêm yết, nếu không có bất kỳ khiếu nại, khiếu kiện nào và có xác nhận của cơ quan chức năng, Công chứng viên sẽ tiến hành lập Văn bản Khai nhận di sản thừa kế hoặc Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế.
- Ký kết: Các thành viên tham gia khai nhận di sản đọc kỹ nội dung, thống nhất ý chí và ký tên trước sự chứng kiến của Công chứng viên.
- Hoàn tất thủ tục: Công chứng viên ký chứng thực văn bản; người yêu cầu nộp lệ phí công chứng theo quy định để hoàn tất quá trình.
Xem thêm các chủ đề khác
