Hướng dẫn khai nhận di sản thừa kế theo quy định mới nhất

Khi được nhận thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật, việc thực hiện các thủ tục để xác lập quyền sở hữu tài sản một cách nhanh chóng và đúng quy định là điều mà người thừa kế luôn quan tâm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin chi tiết về trình tự, hồ sơ và chi phí liên quan đến việc khai nhận di sản thừa kế theo quy trình pháp lý hiện hành.

Khai nhận di sản thừa kế là gì?

Về bản chất, khai nhận di sản thừa kế là thủ tục pháp lý nhằm xác lập quyền tài sản đối với phần di sản do người chết để lại cho những người được hưởng theo quy định. Để tránh nhầm lẫn, người dân cần phân biệt rõ giữa việc chia tài sản và việc giữ nguyên trạng tài sản sau khi thừa kế. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết Phân chia di sản thừa kế và khai nhận di sản thừa kế có giống nhau không? để hiểu rõ sự khác biệt này.

Theo quy định tại Điều 58 Luật Công chứng 2014, việc khai nhận di sản thừa kế chỉ được thực hiện trong hai trường hợp cụ thể:

• Người duy nhất được hưởng di sản theo pháp luật.
• Những người cùng được hưởng di sản theo pháp luật nhưng đã có thỏa thuận không phân chia di sản đó (giữ nguyên tài sản chung).

Điều này khác với việc phân chia cụ thể phần di sản cho từng cá nhân dựa trên các hàng thừa kế tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Trong trường hợp có tranh chấp hoặc cần xác định rõ quyền lợi của từng thành viên, người dân nên tìm hiểu thêm về Tóm tắt bản án số 51/2018/DS-PT về tranh chấp thừa kế tài sản để có cái nhìn thực tế từ thực tiễn xét xử.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi công chứng văn bản khai nhận di sản

Căn cứ Điều 58 Luật Công chứng, để thực hiện việc công chứng Văn bản khai nhận di sản thừa kế, người yêu cầu công chứng cần chuẩn bị đầy đủ các nhóm giấy tờ sau:

• Phiếu yêu cầu công chứng: Theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng.
• Giấy tờ chứng minh nguồn gốc di sản: Bản sao di chúc (nếu thừa kế theo di chúc) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản và người thừa kế (nếu thừa kế theo pháp luật).
• Giấy tờ về tình trạng của người để lại di sản: Giấy chứng tử hoặc các văn bản khác chứng minh người để lại di sản đã chết; Giấy đăng ký kết hôn, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân của người để lại di sản (nếu có).
• Giấy tờ nhân thân của người khai nhận: Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu; Sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú.
• Giấy tờ về tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử lập sử dụng đất, đăng ký xe ô tô, các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản khác.
• Các giấy tờ liên quan khác: Bản án ly hôn, văn bản tặng cho tài sản, thỏa thuận tài sản chung/riêng; Hợp đồng ủy quyền (nếu có trường hợp nhiều người được nhận thừa kế nhưng không chia di sản).

Trình tự, thủ tục công chứng văn bản khai nhận di sản

Việc thực hiện thủ tục này thường diễn ra tại các tổ chức hành nghề công chứng như Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng theo quy định của pháp luật.

Bước 1: Nộp hồ sơ và tiếp nhận

Người yêu cầu công chứng nộp bộ hồ sơ đã chuẩn bị. Lưu ý, đối với các giấy tờ yêu cầu bản sao, khi thực hiện thủ tục bắt buộc phải mang theo bản chính để Công chứng viên đối chiếu.

Bước 2: Kiểm tra và thụ lý hồ sơ

Công chứng viên sẽ tiến hành xem xét tính pháp lý của hồ sơ:

• Nếu hồ sơ đầy đủ: Công chứng viên tiếp nhận, thụ lý và ghi vào sổ công chứng.
• Nếu hồ sơ chưa đầy đủ: Công chứng viên hướng dẫn người yêu cầu bổ sung theo quy định.
• Nếu hồ sơ không có cơ sở pháp lý để giải quyết: Công chứng viên sẽ giải thích lý do và từ chối tiếp nhận.

Bước 3: Thực hiện niêm yết việc thụ lý

Đây là bước quan trọng nhằm đảm bảo tính minh bạch, tránh tình trạng bỏ sót người thừa kế hoặc tranh chấp về tài sản. Tổ chức hành nghề công chứng sẽ tiến hành niêm yốt tại trụ sở UBND cấp xã nơi người để lại di sản thường trú cuối cùng (hoặc nơi tạm trú có thời hạn cuối cùng). Thời gian niêm yết là 15 ngày.

Căn cứ theo Điều 18 Nghị định số 29/2015/NĐ-CP, cần lưu ý:

• Nếu di sản bao gồm cả bất động sản và động sản (hoặc chỉ có bất động sản): Phải niêm yết tại UBND nơi người để lại di sản thường trú và nơi có đất (nếu địa điểm này khác nơi thường trú).
• Nếu di sản chỉ có động sản: Có thể đề nghị niêm yết tại nơi người để lại di sản thường trú hoặc tạm trú cuối cùng.

Bước 4: Ký văn bản khai nhận di sản

Sau thời hạn 15 ngày niêm yết, nếu không có khiếu nại hay tố cáo về việc giấu giếm người thừa kế hoặc tranh chấp tài sản, Công chứng viên sẽ tiến hành soạn thảo hoặc kiểm tra dự thảo Văn bản khai nhận di sản. Sau khi các bên đọc kỹ và thống nhất nội dung, Công chứng viên sẽ hướng dẫn các bên ký vào văn bản.

Bước 5: Ký chứng nhận và trả kết quả

Công chứng viên yêu cầu xuất trình bản chính các giấy tờ để đối chiếu lần cuối trước khi ký xác nhận vào Lời chứng. Sau đó, tổ chức hành nghề công chứng thực hiện thu phí, thù lao theo quy định và trả lại bản chính văn bản đã được công chứng cho người yêu cầu.

Phí và lệ phí công chứng văn bản khai nhận di sản

Mức thu phí công chứng đối với việc khai nhận di sản được áp dụng thống nhất và căn cứ vào giá trị của di sản. Theo quy định tại Thông tư số 257/2016/TT-BTC, mức thu cụ thể như sau:

STT Giá trị tài sản hoặc giá trị hợp đồng, giao dịch Mức thu (đồng/trường hợp) 1 Dưới 50 triệu đồng 50.000 2 Từ 50 triệu đồng đến 100 triệu đồng 100.000 3 Từ trên 100 triệu đồng đến 01 tỷ đồng 0,1% giá trị tài sản hoặc giao dịch 4 Từ trên 01 tỷ đồng đến 03 tỷ đồng 1.000.000 + 0,06% phần giá trị vượt quá 01 tỷ đồng 5 Từ trên 03 tỷ đồng đến 05 tỷ đồng 2.200.000 + 0,05% phần giá trị vượt quá 03 tỷ đồng 6 Từ trên 05 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng 3.200.000 + 0,04% phần giá trị vượt quá 05 tỷ đồng 7 Từ trên 10 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng 5.200.000 + 0,03% phần giá trị vượt quá 10 tỷ đồng 8 Trên 100 tỷ đồng 32.200.000 + 0,02% phần giá trị vượt quá 100 tỷ đồng (Tối đa 70 triệu đồng/trường hợp)

Ngoài phí công chứng nêu trên, người yêu cầu còn phải thanh toán thù lao công chứng theo sự thỏa thuận giữa tổ chức hành nghề công chứng và khách hàng, nhưng không được vượt quá mức trần do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định. Lưu ý rằng việc lập di chúc hợp pháp trước đó cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi thừa kế, bạn có thể tham khảo thêm Hướng dẫn viết di chúc chuẩn nhất để thực hiện đúng quy định pháp luật.