bồi thường thiệt hại trong luật dân sự. Bồi thường thiệt hại (BTTH) ngoài hợp đồng là trách nhiệm dân sự do hành vi gây ra
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại (BTTH) ngoài hợp đồng làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường, từ đó hình thành nên quan hệ nghĩa vụ giữa các chủ thể liên quan. Căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH đóng vai trò là cơ sở pháp lý quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định trách nhiệm của bên gây thiệt hại. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định về bồi thường thiệt hại trong Bộ luật Dân sự 2015.
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh do hành vi xâm phạm đến lợi ích của chủ thể khác, không dựa trên sự thỏa thuận trước đó trong một hợp đồng cụ thể. Theo quy định tại Điều 275 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, việc gây thiệt hại do hành vi trái pháp luật là một trong những căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ dân sự. Các quy định chi tiết về vấn đề này được tập trung tại Chương XX, Phần thứ ba của BLDS 2015 về "Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng".
Trong quan hệ này, trách nhiệm được hiểu là bổn phận pháp lý mà bên gây thiệt hại phải thực hiện nhằm khôi phục tình trạng ban đầu hoặc bù đắp tổn thất cho bên bị xâm phạm. Việc xác định đúng bản chất của hành vi là tiền đề để thực hiện các thủ tục khởi kiện vụ án dân sự theo quy định pháp luật hiện hành khi có tranh chấp xảy ra.
Căn cứ vào Khoản 1 Điều 584 BLDS năm 2015, người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp luật có quy định khác. Để xác định một trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng đã phát sinh hay chưa, cần hội đủ các yếu tố sau:
Thiệt hại là yếu tố cấu thành bắt buộc. Trách nhiệm bồi thường chỉ phát sinh khi có sự tổn thất về vật chất hoặc tinh thần:
Hành vi trái pháp luật bao gồm các hình thức xử sự của chủ thể như: Thực hiện những việc mà pháp luật cấm; không thực hiện nghĩa vụ mà pháp luật bắt buộc; hoặc thực hiện vượt quá giới hạn cho phép. Hành vi này trực tiếp xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân khác.
Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi trái pháp luật. Nghĩa là, nếu không có hành vi đó thì thiệt hại đã không xảy ra. Giữa hành vi và hậu quả phải tồn tại một mối liên hệ logic, mang tính quy luật chứ không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên.
Điểm tiến bộ của BLDS 2015 so với các văn bản trước đó là việc cụ thể hóa các nguyên tắc nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho bên bị thiệt hại, đồng thời đảm bảo tính công bằng. Theo Điều 585 BL dụng dân sự 2015, các quy định về bồi thường bao gồm:
Việc nắm vững các nguyên tắc này giúp các chủ thể tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và xác định đúng trách nhiệm pháp lý khi có sự cố phát sinh trong đời sống dân sự.
