Vay nợ, vay tiền của người khác không trả được có phải đi tù không?
Vay nợ là quan hệ dân sự xảy ra thường xuyên, phổ biến trong cuộc sống thường ngày. Vậy vay tiền không trả bị xử lý như thế nào?
Vay nợ là quan hệ dân sự phổ biến trong cuộc sống thường ngày. Nhiều người thắc mắc vay tiền không trả có đi tù không, hay đây chỉ là tranh chấp dân sự thông thường. Trên thực tế, việc vay tiền không trả có thể chỉ bị xử lý dân sự, nhưng cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu gian dối hoặc bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản.
Vay tiền không trả – trước hết là quan hệ dân sự
Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn, bên vay phải hoàn trả và trả lãi nếu có thỏa thuận. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, nếu bên vay không trả nợ đúng hạn, bên cho vay có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu trả nợ gốc và lãi.
Trong trường hợp này, người vay chỉ phải thực hiện nghĩa vụ dân sự (trả tiền) chứ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn là việc không trả nợ xuất phát từ khó khăn khách quan, không có ý định chiếm đoạt.
Khi nào vay tiền không trả bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Việc vay tiền không trả có thể chuyển thành quan hệ hình sự nếu người vay có hành vi gian dối hoặc bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản. Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hai tội danh thường gặp là:
- Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175): vay, mượn tài sản hợp pháp rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt, hoặc sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không trả được nợ.
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174): ngay từ đầu dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác.
Yếu tố cốt lõi để phân biệt với tranh chấp dân sự là ý định chiếm đoạt và thủ đoạn gian dối/bỏ trốn. Nếu cơ quan tố tụng chứng minh được các yếu tố này, người vay có thể bị xử lý hình sự với khung hình phạt tương ứng giá trị tài sản chiếm đoạt và tình tiết tăng nặng.
Người cho vay nên làm gì để bảo vệ quyền lợi
- Lưu giữ đầy đủ chứng cứ: giấy vay nợ, tin nhắn, sao kê chuyển khoản, người làm chứng;
- Thương lượng, yêu cầu bên vay trả nợ hoặc xác nhận lại nghĩa vụ;
- Nếu không đạt kết quả, khởi kiện dân sự tại Tòa án để đòi nợ;
- Trường hợp có dấu hiệu gian dối, bỏ trốn nhằm chiếm đoạt, có thể tố giác đến cơ quan công an để xem xét xử lý hình sự.
Lưu ý, cho vay với lãi suất vượt mức luật cho phép cũng có thể khiến bên cho vay vi phạm pháp luật, thậm chí cấu thành tội cho vay nặng lãi. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết liên quan để hiểu rõ ranh giới pháp lý.
