Trách nhiệm khi đứng tên công ty cho bạn thân để kiếm thêm thu nhập?

Tôi hiện là nhân viên văn phòng, lương nhiều lúc không đủ lo cho gia đình, con cái. Thấy bạn đề nghị, tôi cũng muốn nhận lời, song còn phân vân vì không biết có gặp rắc rối gì không?

TRả lời:

- Khoản 1 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp: “Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật”.

- Khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định doanh nghiệp tư nhân: “Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp”.

- Điểm b Khoản 1 Điều 177 Luật Doanh nghiệp 2020 quy đinh: “Thành viên hợp danh phải là cá nhân, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ty”.

- Khoản 3 Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định nghĩa vụ của doanh nghiệp: “Chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của thông tin kê khai trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và các báo cáo; trường hợp phát hiện thông tin đã kê khai hoặc báo cáo thiếu chính xác, chưa đầy đủ thì phải kịp thời sửa đổi, bổ sung các thông tin đó”.

- Khoản 4 Điều 16 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định hành vi bị nghiêm cấm: ” Kê khai không trung thực, không chính xác nội dung hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và nội dung hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp”.

- Điều 43 Nghị định số 122/2021/NĐ-CP ngày 28/12/2021 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư: “Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi kê khai không trung thực, không chính xác nội dung hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp”.

Mặc dù bạn chỉ đứng tên trên giấy tờ để mở công ty hộ, song trên thực tế kể từ giây phút đặt bút ký tên thì bạn phải chịu mọi trách nhiệm pháp lý liên quan với tư cách là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp. Theo quy định thì người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước trọng tài, tòa án và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật và phải thực hiện đúng các trách nhiệm của một người đại diện theo pháp luật. Trong trường hợp các hoạt động của doanh nghiệp không diễn ra như mong muốn, việc kinh doanh bị thua lỗ, hoặc phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật thì người đại diện theo pháp luật sẽ là người đầu tiên phải chịu trách nhiệm trước các cơ quan chức năng về các nghĩa vụ giải trình, nộp phạt hành chính, thậm chí là trách nhiệm hình sự, cụ thể:

Về trách nhiệm tài chính: người đại diện theo pháp luật phải chịu trách nhiệm đối với các khoản lỗ, nợ thuế của doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Tùy loại hình doanh nghiệp mà rủi ro tài chính có thể gặp phải sẽ khác nhau. Thậm chí, bạn có khả năng phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình về các khoản nợ và nghĩa vụ của doanh nghiệp nếu doanh nghiệp bạn đứng tên giùm là một doanh nghiệp tư nhân (khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020) hoặc công ty hợp danh (điểm b khoản 1 Điều 177 Luật Doanh nghiệp 2020). Vậy nên, nếu bạn đứng tên giùm mà không thực sự hiểu biết và quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp thì chính bạn sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm với những khoản nợ từ trên trời rơi xuống.

Về trách nhiệm pháp lý: khác với các loại hình trách nhiệm khác, trách nhiệm pháp lý luôn gắn liền với sự cưỡng chế nhà nước, với việc áp dụng chế tài do pháp luật quy định. Khi bạn đứng tên giùm để thành lập doanh nghiệp, bạn có thể phải gánh chịu những trách nhiệm pháp lý sau đây:

- Về dân sự, phải tham gia vào các vụ việc dân sự với tư cách là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp (nguyên đơn, bị đơn, người liên quan, người yêu cầu), thường là trong những vụ án kinh doanh thương mại. Bạn có thể bị buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự; buộc bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm. Bởi lẽ, khi có thiệt hại xảy ra do hành vi trái pháp luật của doanh nghiệp thì người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp phải thay mặt doanh nghiệp chịu trách nhiệm đền bù các tổn thất về vật chất lẫn tinh thần cho bên bị thiệt hại. Tuy bạn chỉ đứng tên giúp, bạn của bạn sẽ đứng ra chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh, nhưng điều đó không có nghĩa bạn đứng ngoài các trách nhiệm liên quan.

- Về hành chính, theo quy định tại khoản 3 Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020 thì doanh nghiệp có nghĩa vụ chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của thông tin kê khai trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và các báo cáo; trường hợp phát hiện thông tin đã kê khai hoặc báo cáo thiếu chính xác, chưa đầy đủ, thì phải kịp thời sửa đổi, bổ sung các thông tin đó. Bên cạnh đó, tại khoản 4 Điều 16 Luật Doanh nghiệp 2020 cũng có quy định, nghiêm cấm các hành vi kê khai không trung thực, không chính xác nội dung đăng ký doanh nghiệp. Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư thì hành vi kê khai không trung thực, không chính xác nội dung đăng ký doanh nghiệp để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp sẽ bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.

Đỗ Như Quỳnh