Người thừa kế chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì việc chia di sản thừa kế được xác định như thế nào?
Năm 1992, ông G kết hôn với bà H và có 3 người con chung là C, D, E (C có vợ là M và có 2 con là X, Y). Năm 2015, ông G có con chung với bà Q là cháu P (ông G đã làm thủ tục nhận con và được cơ...
Năm 2018, ông G và C cùng chết trong 1 tai nạn giao thông. Trước khi chết, ông G lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho H, C, D, E. Đề nghị cho biết việc chia di sản của ông G được thực hiện như thế nào?
Trả lời:
- Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về di chúc như sau: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.
- Khoản 1 Điều 611 Bộ luật dân sự 2015 thì “Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định tại khoản 2 Điều 71 của Bộ luật dân sự”.
- Điều 612 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định di sản “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác”.
- Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật như sau:
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”
- Điều 619 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định việc thừa kế của những người có quyền thừa kế di sản của nhau mà chết cùng thời điểm như sau:
“Trường hợp những người có quyền thừa kế di sản của nhau đều chết cùng thời điểm hoặc được coi là chết cùng thời điểm do không thể xác định được người nào chết trước (sau đây gọi chung là chết cùng thời điểm) thì họ không được thừa kế di sản của nhau và di sản của mỗi người do người thừa kế của người đó hưởng, trừ trường hợp thừa kế thế vị theo quy định tại Điều 652 của Bộ luật này”.
- Điều 652 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định thừa kế thế vị như sau:
“Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống”.
- Điều 643 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định hiệu lực của di chúc như sau:
“1. Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế.
2. Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần trong trường hợp sau đây:
a) Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
b) Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, một trong nhiều cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di chúc có liên quan đến cá nhân, cơ quan, tổ chức này không có hiệu lực.
3. Di chúc không có hiệu lực, nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu di sản để lại cho người thừa kế chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.
4. Khi di chúc có phần không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực.
5. Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực”.
- Điều 644 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc như sau:
“1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động”.
Như vậy, trường hợp này ông G để lại di chúc nên di sản của ông G được chia theo di chúc cho những người được ông G chỉ định. Tuy nhiên, do C đã chết cùng thời điểm với ông G nên theo Ðiều 619 Bộ luật Dân sự năm 2015 về việc thừa kế của những người có quyền thừa kế di sản của nhau mà chết cùng thời điểm thì C không được hưởng di sản theo di chúc của ông G mà các con của C là X, Y sẽ được hưởng thừa kế thế vị theo Ðiều 652 của Bộ luật Dân sự 2015.
Di chúc của ông G không có hiệu lực pháp luật một phần do có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc (khoản 2 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015). Phần di chúc có nội dung ông G chỉ định cho C được hưởng di sản sẽ không có hiệu lực. Do đó, phần di sản do ông G để lại mà lẽ ra C được hưởng theo di chúc nếu còn sống sẽ được chia thừa kế theo pháp luật (điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015).
Vậy, có thể chia di sản của ông G như sau:
- Chia theo di chúc: H, D và E được hưởng di sản của ông G theo di chúc. Ngoài ra, nếu P (con chung của ông G và bà Q) là người chưa thành niên hoặc đã thành niên mà không có khả năng lao động thì mặc dù ông G không cho P được hưởng theo di chúc nhưng P thuộc diện người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc (Điều 669 Bộ luật Dân sự 2015). Do đó, P được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật.
Phần di sản mà ông G dự định chia cho C theo di chúc sẽ được chia theo pháp luật cho: M với tư cách là vợ của C X, Y với tư cách là người thừa kế thế vị (do C chết cùng thời điểm với bố đẻ là ông G nên con của C là X, Y sẽ được hưởng phần di sản mà C được hưởng nếu còn sống).
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh