Không có di chúc việc chia di sản thừa kế thực hiện như thế nào?
Bố tôi là con một, mất năm 2017 do bệnh nặng và không để lại di chúc. Ông bà nội của tôi đã mất hiện không còn ai. Mẹ tôi mất khi tôi còn nhỏ. Gia đình tôi chỉ còn 3 anh em, tôi là con gái út. Bố...
trên diện tích đất là 372 m2, hiện đang được người anh thứ hai tôi đang trông giữ. Năm 2019, hai người anh ruột tiến hành bàn bạc chia tài sản của bố để lại nhưng không thông báo cho tôi biết. Khi tôi phát hiện ra sự việc thì tôi có hỏi chuyện, nhưng hai người anh trai cho rằng tôi là con gái có quyền gì mà xen vào và không đồng ý chia cho tôi phần di sản bố tôi để lại. Vậy cho tôi hỏi tôi có quyền được hưởng phần di sản bố tôi để lại không? Trường hợp hai người anh không thỏa thuận thống nhất được về việc chia tài sản thừa kế thì tôi có quyền khởi kiện không? Thời hiệu thừa kế quy định như thế nào?
Trả lời:
- Điều 612 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định di sản “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác”.
- Điều 649 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định thừa kế theo pháp luật như sau: “Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”.
- Điều 650 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định những trường hợp thừa kế theo pháp luật
“1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
a) Không có di chúc;
b) Di chúc không hợp pháp;
c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
2. Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:
a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;
c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế”.
- Điều 651 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định người thừa kế theo pháp luật như sau:
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
- Khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định những tranh chấp về dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án “Tranh chấp về thừa kế tài sản”.
- Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện như sau:
1. Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp sau đây:
a) Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật này, trừ tranh chấp quy định tại khoản 7 Điều 26 của Bộ luật này;
b) Tranh chấp về kinh doanh, thương mại quy định tại khoản 1 Điều 30 của Bộ luật này;
c) Tranh chấp về lao động quy định tại Điều 32 của Bộ luật này”.
- Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về thời hiệu thừa kế như sau:
“1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:
a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;
b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.
2. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.
3. Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế”.
Theo quy định của pháp luật, trong trường hợp cha mẹ chết không lập di chúc trước đó thì tài sản của cha mẹ để lại sẽ được phân chia theo pháp luật. Theo đó, hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Như vậy, trong trường hợp này khi cha của bạn mất không để lại di chúc thì phần di sản của cha bạn để lại được chia theo pháp luật, 3 người con thuộc hàng thừa kế thứ nhất, được hưởng phần di sản bằng nhau vì pháp luật không phân biệt con trai hay con gái trong việc phân chia di sản, tất cả đều được hưởng phần như nhau khi thừa kế theo pháp luật. Do vậy, hai người anh trai của bạn sẽ không được quyền quyết định số tài sản đó.
Nếu trường hợp này ba anh em trong gia đình bạn không thỏa thuận thống nhất được về việc chia tài sản thừa kế bạn có quyền khởi kiện lên tòa án theo quy định tại Khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 thì Tòa án có thẩm quyền giải quyết "tranh chấp về thừa kế tài sản". Về thời hiệu khởi kiện thừa kế, Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về thời hiệu thừa kế là “30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế….”. Do đó, bố bạn mất năm 2017 đến năm 2047 thì bạn mới hết quyền khởi kiện.
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh