Khi nào cháu ngoại được hưởng thừa kế?
Bà ngoại tôi vừa qua đời nhưng không để lại di chúc. Ông bà ngoại có tài sản chung là căn nhà cùng mảnh vườn 300 m2 (ông bà ngoại đứng tên trên sổ đỏ), năm 2019 ông ngoại chết (không để lại di...
đó đến khi bà ngoại chết. Cha mẹ của ông ngoại, cha bà ngoại đều chết trong thời chiến tranh; mẹ của bà ngoại (98 tuổi) còn sống. Ông bà ngoại có 4 người con, gồm: mẹ tôi (mất năm 2016), cậu 2, cậu 3, cậu 4. Mẹ tôi có hai người con, gồm: tôi và em trai. Tôi muốn hỏi: các cháu ngoại có được hưởng thừa kế hay không? Nếu được thì tỉ lệ là bao nhiêu?
Trả lời:
- Điều 612 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định di sản “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác”.
- Khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
“a) Không có di chúc;
b) Di chúc không hợp pháp;
c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản”.
- Điều 651 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 quy định người thừa kế theo pháp luật:
“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản”.
- Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống”.
- Khoản 1, khỏan 2 Điều 66 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định giải quyết tài sản của vợ chồng trong trường hợp một bên chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết như sau:
1. Khi một bên vợ, chồng chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết thì bên còn sống quản lý tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp trong di chúc có chỉ định người khác quản lý di sản hoặc những người thừa kế thỏa thuận cử người khác quản lý di sản.
2. Khi có yêu cầu về chia di sản thì tài sản chung của vợ chồng được chia đôi, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận về chế độ tài sản. Phần tài sản của vợ, chồng chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết được chia theo quy định của pháp luật về thừa kế.
Theo quy định trường hợp người mất không có di chúc thì áp dụng thừa kế theo pháp luật. Theo đó, hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống. Căn cứ các quy định nêu trên và nội dung bạn trình bày thì việc chia tài sản thừa kế trong trường hợp này được thực hiện như sau:
Giai đoạn 1: Lúc ông ngoại bạn mất. Vì căn nhà cùng mảnh vườn 300 m2 (sau đây gọi gọn là nhà đất) là tài sản chung của ông bà ngoại, nên tài sản của ông ngoại bằng 50% nhà đất, tài sản của bà ngoại bằng 50% nhà đất. Khi đó, tài sản là 50% nhà đất của ông ngoại sẽ được chia đều cho bà ngoại, mẹ bạn, cậu 2, cậu 3, cậu 4; như vậy, mỗi người được hưởng 10% nhà đất (50% : 5), do mẹ bạn chết năm 2016 nên bạn và em trai mỗi người được hưởng 5% nhà đất.
Giai đoạn 2: Lúc bà ngoại bạn mất. Khi đó, tài sản của bà ngoại bằng 50% nhà đất cộng với 10% nhà đất từ thừa kế của ông ngoại để lại (tổng là 60%). Tài sản là 60% nhà đất của bà ngoại sẽ được chia đều cho mẹ của bà ngoại, mẹ bạn, cậu 2, cậu 3, cậu 4; như vậy, mỗi người được hưởng 12% nhà đất (60%: 5), do mẹ bạn chết năm 2016 nên bạn và em trai mỗi người được hưởng 6% nhà đất.
Tổng kết 2 giai đoạn chia tài sản thừa kế thì tài sản mỗi người nhận được như sau: Mẹ của bà ngoại: 12% nhà đất; Cậu 2: 10% + 12% = 22% nhà đất; Cậu 3: 10% + 12% = 22% nhà đất; Cậu 4: 10% + 12% = 22% nhà đất; Bạn: 5% + 6% = 11% nhà đất; Em trai: 5% + 6% = 11% nhà đất.
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh