Gây tai nạn: Chủ xe hay lái xe phải bồi thường thiệt hại?

Thời gian vừa qua có nhiều trường hợp xe container, xe tải vi phạm giao thông, mất lái… đâm liên hoàn gây thiệt hại nghiêm trọng về tính mạng, sức khỏe, tài sản cho người khác.

Thông thường, người điều khiển các phương tiện này là lái xe thuê cho doanh nghiệp vận tải.

Xin hỏi, trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về lái xe hay doanh nghiệp vận tải? Bởi vì, có trường hợp lái xe không có khả năng bồi thường, chủ xe thoái thác trách nhiệm nên người bị thiệt hại không được bồi thường.

Trả lời

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015. Đó là:

“1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này”.

Về nguyên tắc, thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.

Như vậy, khi có hành vi vi phạm giao thông, mất lái… gây tai nạn và thiệt hại cho người khác về tính mạng, sức khỏe, tài sản, Công ty với tư cách chủ sở hữu, người chiếm hữu là lái xe có trách nhiệm phải bồi thường, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại hoặc do hai bên thỏa thuận.

Theo khoản 1 Điều 601 của Bộ luật này, “nguồn nguy hiểm cao độ bao gồm phương tiện giao thông vận tải cơ giới, hệ thống tải điện, nhà máy công nghiệp đang hoạt động, vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, thú dữ và các nguồn nguy hiểm cao độ khác do pháp luật quy định.

Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải vận hành, sử dụng, bảo quản, trông giữ, vận chuyển nguồn nguy hiểm cao độ theo đúng quy định của pháp luật”.

Xe container, xe tải được xác định là một trong những nguồn nguy hiểm cao độ. Đồng thời, khoản 2, khoản 3, khoản 4 của Điều này phân định trách nhiệm của Công ty hay người lái xe trong việc bồi thường thiệt hại, trách nhiệm bồi thường ngay cả khi không có lỗi của họ. Cụ thể:

Khoản 2: “Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”.

Khoản 3: “Chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại cả khi không có lỗi, trừ trường hợp sau đây:

a) Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại;

b) Thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”.

Khoản 4: “Trường hợp nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì người đang chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ trái pháp luật phải bồi thường thiệt hại.

Khi chủ sở hữu, người chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ có lỗi trong việc để nguồn nguy hiểm cao độ bị chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại”.

Theo đó, nếu Công ty đã bàn giao xe cho lái xe sử dụng hợp pháp, người đó gây tai nạn và gây thiệt hại cho người khác thì lái xe phải bồi thường. Điều này cũng áp dụng tương tự như người lái xe chiếm dụng bất hợp pháp xe của Công ty và gây tai nạn.

Ngược lại, giao xe cho người không có bằng lái, người hạn chế về năng lực hành vi dân sự (ví dụ người bị tâm thần), Công ty phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Cũng cần lưu ý, theo Điều 588 của Bộ luật này, “thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm”. Cho nên, người bị thiệt hại căn cứ việc xác định trách nhiệm bồi thường nêu trên và thời hiệu để khởi kiện yêu cầu bồi thường cho mình.

Admin PBGDPL