Điều kiện để được giảm án, đặc xá theo quy định của pháp luật hiện hành
Giảm án và đặc xá là hai chế định quan trọng trong pháp luật thi hành án hình sự, nhằm thể hiện chính sách khoan hồng của Nhà nước đối với những người phạm tội nhưng có thái độ cải tạo tốt. Việc nắm rõ các điều kiện pháp lý về vấn đề này giúp người chấp hành án cũng như thân nhân hiểu rõ quyền lợi hợp pháp của mình. Dưới đây là tổng hợp các quy định chi tiết dựa trên Luật Đặc xá 2018 và Bộ luật Hình sự.
Quy định về điều kiện được đặc xá
Theo quy định tại Luật Đặc xá năm 2018, người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn hoặc người bị kết án tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn sẽ được xem xét đặc xá nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:
Đối với người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn và tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn
Người được đề nghị đặc xá phải hội đủ các điều kiện về ý thức cải tạo và thời gian đã chấp hành án, cụ thể:
- Về ý thức cải tạo: Có nhiều tiến bộ, ý thức cải tạo tốt, được xếp loại chấp hành án phạt tù ở mức khá hoặc tốt theo quy định pháp luật về thi hành án hình sự.
- Về thời gian đã chấp hành án: Đối với trường hợp bị phạt tù có thời hạn: Đã chấp hành án được một thời gian do Chủ tịch nước quyết định, nhưng phải ít nhất là 1/3 thời hạn án. Lưu ý, nếu trước đó đã được giảm thời hạn chấp hành án thì thời gian được giảm không tính vào thời gian đã chấp hành để xét đặc xá. Đối với trường hợp tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn: Đã chấp hành án ít nhất là 14 năm. Tương tự, thời gian đã được giảm án trước đó không được tính vào thời gian này.
- Trường hợp đặc biệt về tội danh và thời gian xét duyệt: Đối với người phạm các tội như phá hoại chính sách kinh tế - xã hội; tội tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn ra nước ngoài nhằm chống chính quyền; hoặc các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm (có lỗi cố ý) từ 10 năm tù trở lên; hoặc các tội về ma túy, cướp tài sản, bắt cóc chiếm đoạt tài sản từ 07 năm tù trở lên... thì thời gian chấp hành án phải đạt ít nhất là 1/2 thời hạn đối với án có thời hạn và ít nhất 17 năm đối với án chung thân đã giảm xuống có thời hạn.
- Về nghĩa vụ dân sự và tài chính: Đã hoàn thành xong hình phạt bổ sung (phạt tiền) và nộp đầy đủ án phí. Đã thi hành xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, trả lại tài sản hoặc các nghĩa vụ dân sự khác (đặc biệt là đối với tội phạm tham nhũng). Trường hợp chưa thể thi hành hết do hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn thì phải được người được thi hành án đồng ý hoãn hoặc không yêu cầu thi hành án đối với phần tài sản đó.
- Các điều kiện khác: Việc đặc xá không gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự và không thuộc các trường hợp bị cấm theo Điều 12 Luật Đặc xá.
Đối với người đang được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù
Người trong diện tạm đình chỉ cần đáp ứng các tiêu chuẩn tương tự như nhóm đối tượng trên, đồng thời phải đảm bảo việc chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật trong suốt thời gian được tạm đình án.
Các trường hợp đặc biệt được rút ngắn thời gian xét đặc xá
Chủ tịch nước có thể quyết định thời gian xét đặc xá ngắn hơn so với quy định tại mục (b) khoản 1 nếu người phạm tội thuộc các trường hợp sau:
- Đã lập công lớn trong quá trình cải tạo (có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền).
- Là người có công với cách mạng, Anh hùng lao động, hoặc thân nhân của liệt sĩ, người có công với cách mạng.
- Người mắc bệnh hiểm nghèo, người ốm đau thường xuyên không thể tự phục vụ bản thân.
- Người phạm tội khi dưới 18 tuổi; người từ đủ 70 tuổi trở lên.
- Phụ nữ có thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi đang ở trong cơ sở giam giữ.
- Người khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng hoặc người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi.
Các trường hợp không được đề nghị đặc xá
Pháp luật quy định nghiêm ngặt các nhóm đối tượng không thuộc diện được xem xét đặc xá để đảm bảo tính răn đe, bao gồm:
- Người phạm các tội xâm phạm an ninh quốc gia như: Phản bội Tổ quốc, hoạt động lật đổ chính quyền, gián điệp, khủng bố, phá hoại cơ sở vật chất của Nhà nước, hoặc các tội phạm chiến tranh.
- Bản án đang bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm theo hướng tăng nặng trách nhiệm hình sự.
- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một hành vi phạm tội khác.
- Người đã từng được đặc xá trước đó.
- Người có từ 02 tiền án trở lên.
Quy định về việc giảm mức hình phạt (Giảm án)
Khác với đặc xá (do Chủ tịch nước quyết định), việc giảm mức hình phạt được thực hiện theo quy định tại Điều 63 và Điều 64 Bộ luật Hình sự. Theo đó, người bị kết án cải tạo không giam giữ, phạt tù có thời hạn hoặc tù chung thân, nếu đã chấp hành hình phạt được một thời gian nhất định, có nhiều tiến bộ và đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự, thì theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền, Tòa án có thể quyết định giảm thời hạn chấp hành hình phạt.
Thời gian tối thiểu để xét giảm lần đầu đối với hình phạt cải tạo không giam giữ và phạt tù có thời hạn là 12 năm (hoặc một phần ba thời hạn tùy trường hợp cụ thể theo quy định pháp luật tại thời điểm xét). Việc xác định chính xác các mốc thời gian này rất quan trọng, nếu người thân gặp khó khăn trong việc xác định quyền lợi, có thể cần tư vấn pháp luật theo giờ để được hướng dẫn thủ tục.
Trong quá trình thực hiện các nghĩa vụ dân sự liên quan đến án phí và bồi thường, nếu phát sinh tranh chấp phức tạp, việc tìm hiểu về chi phí thuê luật sư khởi kiện hoặc các dịch vụ pháp lý khác là cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho cả bên được bồi thường và người chấp hành án. Khi đứng trước các quyết định pháp lý quan trọng, việc tự hỏi có nên thuê luật sư hay không? sẽ giúp gia đình có sự chuẩn bị tốt nhất về mặt hồ sơ và thủ tục hành chính.
