Trong hoạt động logistics hiện đại, khái niệm vận tải đa phương thức đóng vai trò then chốt giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của mô hình này và các điều kiện pháp lý để một tổ chức có thể hoạt động hợp pháp dưới danh nghĩa công ty vận tải đa phương thức. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ định nghĩa, phân loại và các điều kiện thành lập doanh nghiệp trong lĩnh vực này dựa trên quy định pháp luật Việt Nam.
Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để định nghĩa về vận tải đa phương thức (VTĐPT). Theo quan điểm phổ biến, đây là quá trình vận chuyển hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau, được tổ chức bởi một người kinh doanh vận tải duy nhất (operator) cho toàn bộ hành trình từ điểm nhận hàng đến điểm giao trả hàng cuối cùng.
Dưới góc độ quốc tế, Sổ tay vận tải đa phương thức của Liên Hợp Quốc (UN) năm 1995 đã đưa ra các thuật ngữ nền tảng để phân biệt giữa phương thức vận tải (đường bộ, đường thủy, đường hàng không...), phương tiện vận tải (tàu thủy, ô tô, máy bay...) và sự khác biệt giữa vận tải đơn phương thức với vận tải kết hợp.
Tại Việt Nam, các quy định pháp luật đã cụ thể hóa khái niệm này qua từng thời kỳ để phù hợp với thực tiễn kinh doanh:
Theo Nghị định số 125/2003/NĐ-CP về vận tải đa phương thức quốc tế, khái niệm này được hiểu là việc vận chuyển hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau trên cơ sở một hợp đồng vận tải đa phương thức, thực hiện từ nơi người kinh doanh tiếp nhận hàng tại một nước đến một địa điểm chỉ định giao trả hàng ở một nước khác.
Nhằm bao quát đầy đủ phạm vi hoạt động, Nghị định số 87/2009/NĐ-CP về vận tải đa phương thức đã bổ sung các định nghĩa chi tiết hơn để phân biệt rõ giữa hai loại hình:
Tổng quát lại, một quy trình vận tải đa phương thức chuẩn mực thường bao gồm các đặc điểm: vận chuyển các đơn vị xếp dỡ tiêu chuẩn (như container) trong một chuỗi liên tục (door-to-door); không mở bao bì hàng hóa khi thay đổi phương tiện; sử dụng một chứng từ duy nhất và một mức giá thống nhất cho toàn bộ quá trình.
Việc kinh doanh vận tải đa phương thức đòi hỏi năng lực tài chính và trách nhiệm nghề nghiệp cao do tính chất phức tạp của việc quản lý hàng hóa qua nhiều chặng. Căn cứ theo quy định tại Nghị định số 144/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các Nghị định về vận tải đa phương thức, các doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện cụ thể tùy theo loại hình sở hữu:
Các tổ chức này khi đăng ký kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế phải đảm bảo:
Các doanh nghiệp này cần đáp ứng các tiêu chuẩn về chứng nhận và bảo hiểm bao gồm:
Việc nắm vững các điều kiện về vốn và bảo hiểm là yếu tố sống còn khi một số kinh nghiệm mở công ty vận tải cần được chú trọng để tránh các rủi ro pháp lý về sau. Bên cạnh đó, trong quá trình vận hành, doanh nghiệp cũng cần lưu ý các quy định liên quan đến trách nhiệm của người vận chuyển và chứng từ vận tải nhằm đảm bảo tính hợp lệ của hợp đồng.
Trong trường hợp phát sinh các tranh chấp hoặc vi phạm về quy trình giao nhận hàng hóa, các bên có thể phải đối mặt với những chế tài nghiêm khắc. Ví dụ, trong lĩnh vực giao thông đường bộ nói chung, việc không tuân thủ đúng các quy định về phương tiện và điều khiển có thể dẫn đến các bản án về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Do đó, việc hiểu rõ trách nhiệm trong hợp đồng vận tải đa phương thức là cực kỳ quan trọng đối với cả người gửi hàng và người kinh doanh vận tải.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cần lưu ý sự tương thích giữa các quy định về vận tải quốc tế và nội địa để xây dựng lộ trình giao nhận tối ưu nhất cho khách hàng.
