Khi có nhu cầu và khả năng đáp ứng, hai bên có thể xác lập quan hệ cho nhau vay tiền, thỏa thuận lãi suất, thời hạn trả nợ. Tại sao đối với những trường hợp thỏa thuận lãi suất cao lại vi phạm pháp...
Trả lời
Cho vay lãi nặng, theo hướng dẫn tại khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 01/2021/NQ-HĐTP ngày 20/12/2021 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, “là trường hợp bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự.
Trường hợp cho vay bằng tài sản khác (không phải là tiền) thì khi giải quyết phải quy đổi giá trị tài sản đó thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay”.
Về nguyên tắc, người phạm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự bị xử lý trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự; xem xét áp dụng nghiêm khắc hình phạt tiền là hình phạt chính đối với người thực hiện hành vi phạm tội; trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, hoạt động dưới hình thức băng, ổ nhóm thì xem xét áp dụng hình phạt tù là hình phạt chính; trường hợp hình phạt chính được áp dụng không phải hình phạt tiền thì phải xem xét áp dụng nghiêm khắc hình phạt bổ sung là hình phạt tiền.
Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định về Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự như sau:
“1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”.
Vi phạm các quy định về quản lý ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự, cụ thể, thực hiện hành vi được quy định tại điểm đ khoản 4 Điều 12 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ, đó là “không đăng ký ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự mà cho vay tiền có cầm cố tài sản hoặc không cầm cố tài sản nhưng lãi suất cho vay vượt quá tỷ lệ lãi suất theo quy định của Bộ luật Dân sự” bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (đối với cá nhân vi phạm), từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng (đối với tổ chức vi phạm).
Tổ chức, cá nhân vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả “Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được” theo quy định tại điểm a khoản 7 của Điều này.
Như chúng ta đã biết, Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.
Một trong những nội dung quan trọng của hợp đồng là lãi suất cũng do các bên thỏa thuận. Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 486 Bộ luật Dân sự năm 2015, “trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Căn cứ tình hình thực tế và theo đề xuất của Chính phủ, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh mức lãi suất nói trên và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực”.
Căn cứ các quy định nêu trên, lãi suất tối đa không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Nếu mức lãi suất vượt quá 20%/năm, nội dung này trong hợp đồng vay tài sản không có giá trị pháp lý. Thậm chí, mức lãi suất gấp 05 lần trở lên (100%/năm) được xác định là cho vay lãi nặng và người cho vay có thể bị xử lý hình sự (nếu thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm).
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
