Con giai tôi sinh năm 2003, ngày 15 tháng 01 vừa rồi vợ chồng cháu đến Phường để đăng ký kết hôn. Sau một tuần, cán bộ tư pháp trả lời con trai tôi chưa đủ 20 tuổi nên không đáp ứng điều kiện kết hôn.
Xin hỏi các anh chị, có phải đủ tuổi tính theo ngày tháng năm khai sinh mới được đăng ký kết hôn hay không? Tại sao hàng xóm nhà tôi có cháu cuối nặm ngoái lấy chồng tính năm là 18 tuổi nhưng tính tháng thì chưa đủ mà vẫn được đăng ký?
Trả lời
Kết hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của Luật này về điều kiện kết hôn và đăng ký kết hôn.
Kết hôn trái pháp luật, theo khoản 6 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, “là việc nam, nữ đã đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhưng một bên hoặc cả hai bên vi phạm điều kiện kết hôn theo quy định tại Điều 8 của Luật này”.
Cụ thể, theo khoản 1 Điều 8 của Luật này, nam, nữ kết hôn với nhau phải tuân theo các điều kiện sau đây:
“a) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên;
b) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định;
c) Không bị mất năng lực hành vi dân sự;
d) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 của Luật này”.
Quan hệ hôn nhân và gia đình được xác lập, thực hiện theo quy định của Luật này được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ. Để bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình, một trong các hành vi bị nghiêm cấm được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 5 của Luật này là “tảo hôn”.
Tảo hôn, theo khoản 8 Điều 3 của Luật này, “là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 của Luật này”.
Có nghĩa là, pháp luật hôn nhân và gia đình hiện nay nghiêm cấm việc kết hôn khi nam dưới 20 tuổi và nữ dưới 18 tuổi.
Hướng dẫn cụ thể điều kiện về độ tuổi kết hôn “Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên”, theo khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 06/01/2016 giữa Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp, “là trường hợp nam đã đủ hai mươi tuổi, nữ đã đủ mười tám tuổi trở lên và được xác định theo ngày, tháng, năm sinh”.
Bạn cần đối chiếu ngày tháng năm sinh của con giai mình để xác định con đã đủ 20 tuổi chưa và tương ứng là cháu đã đủ tuổi kết hôn hay chưa.
Ví dụ, con giai bạn sinh ngày 01/03/2003, thì đến ngày 01/03/2023 cháu mới đủ 20 tuổi và đủ điều kiện về tuổi kết hôn.
Trường hợp không xác định được ngày sinh, tháng sinh, khoản này hướng dẫn thực hiện như sau:
“a) Nếu xác định được năm sinh nhưng không xác định được tháng sinh thì tháng sinh được xác định là tháng một của năm sinh;
b) Nếu xác định được năm sinh, tháng sinh nhưng không xác định được ngày sinh thì ngày sinh được xác định là ngày mùng một của tháng sinh”.
Hướng dẫn nêu trên là quy định pháp luật cho tất cả các trường hợp có thể phát sinh. Với công dân sinh ra trong thời gian gần đây như con giai bạn thì chắc chắn việc xác định đầy đủ ngày, tháng, năm sinh của cháu không gặp khó khăn gì. Do đó, việc con giai bạn đăng ký kết hôn vào ngày 15/01/2023 (khi chưa đủ 20 tuổi) và cán bộ tư pháp trả lời chưa đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật là đúng.
Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 11 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, “trong trường hợp tại thời điểm Tòa án giải quyết yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật mà cả hai bên kết hôn đã có đủ các điều kiện kết hôn theo quy định tại Điều 8 của Luật này và hai bên yêu cầu công nhận quan hệ hôn nhân thì Tòa án công nhận quan hệ hôn nhân đó. Trong trường hợp này, quan hệ hôn nhân được xác lập từ thời điểm các bên đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này”.
Hướng dẫn cụ thể nội dung “cả hai bên kết hôn đã có đủ các điều kiện kết hôn” (bao gồm độ tuổi kết hôn), khoản 5 Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP quy định: “Tòa án yêu cầu đương sự xác định và cung cấp các tài liệu, chứng cứ để xác định thời điểm cả hai bên kết hôn đã có đủ các điều kiện kết hôn theo quy định tại Điều 8 của Luật Hôn nhân và gia đình”.
Đáp ứng các điều kiện kết hôn khác của pháp luật, để được công nhận quan hệ hôn nhân, cần có giấy tờ chứng minh từ đủ 20 tuổi trở lên (theo ngày, tháng, năm sinh).
Nếu không, mặc dù đã đăng ký kết hôn nhưng tại thời điểm Tòa án giải quyết vẫn không có đủ các điều kiện kết hôn thì trường hợp có yêu cầu hủy việc kết hôn trái pháp luật, Tòa án quyết định hủy việc kết hôn trái pháp luật; trường hợp một hoặc cả hai bên yêu cầu ly hôn hoặc yêu cầu công nhận quan hệ hôn nhân thì Tòa án bác yêu cầu và quyết định hủy việc kết hôn trái pháp luật.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
