Cháu tôi 18 tuổi 02 tháng. Cách đây 3 tháng, cháu tôi có sơ ý làm hư hỏng tài sản của người khác. Xin hỏi, bố mẹ cháu có trách nhiệm phải bồi thường cho người bị thiệt hại hay không? Trường hợp nào...
Trả lời
Điều 21 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về người chưa thành niên như sau:
“1. Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi.
2. Giao dịch dân sự của người chưa đủ sáu tuổi do người đại diện theo pháp luật của người đó xác lập, thực hiện.
3. Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ giao dịch dân sự phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi.
4. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, trừ giao dịch dân sự liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch dân sự khác theo quy định của luật phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý”.
Như vậy, vì chưa đủ 18 tuổi, cháu của bạn được xác định là người chưa thành niên.
Về nguyên tắc, người từ đủ mười tám tuổi trở lên gây thiệt hại thì phải tự bồi thường. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi gây thiệt hại, theo khoản 2 Điều 586 của Bộ luật này, “thì phải bồi thường bằng tài sản của mình; nếu không đủ tài sản để bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình”.
Lưu ý, theo Điều 4 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2023) của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, “Tuổi của người gây thiệt hại được tính tại thời điểm gây thiệt hại. Trường hợp không xác định được chính xác tuổi của người gây thiệt hại thì ngày, tháng, năm sinh của họ được xác định như sau:
1. Trường hợp xác định được tháng nhưng không xác định được ngày thì lấy ngày cuối cùng của tháng đó làm ngày sinh;
2. Trường hợp xác định được quý nhưng không xác định được ngày, tháng thì lấy ngày cuối cùng của tháng cuối cùng trong quý đó làm ngày, tháng sinh;
3. Trường hợp xác định được nửa của năm nhưng không xác định được ngày, tháng thì lấy ngày cuối cùng của tháng cuối cùng trong nửa năm đó làm ngày, tháng sinh;
4. Trường hợp xác định được năm nhưng không xác định được ngày, tháng thì lấy ngày cuối cùng của tháng cuối cùng trong năm đó làm ngày, tháng sinh;
5. Trường hợp không xác định được năm sinh thì phải tiến hành giám định để xác định tuổi.
Trường hợp kết quả giám định tuổi chỉ xác định được khoảng độ tuổi của người gây thiệt hại thì Tòa án lấy tuổi thấp nhất trong khoảng độ tuổi đã xác định được để xác định tuổi của họ.
Ví dụ: Kết luận giám định M có độ tuổi trong khoảng từ 13 tuổi 6 tháng đến 14 tuổi 2 tháng thì xác định tuổi của M là 13 tuổi 6 tháng”.
Có nghĩa là, tuổi chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại tính tại thời điểm gây thiệt hại. Cho nên, mặc dù đến nay cháu của bạn đã hơn 18 tuổi, nhưng thời điểm làm hỏng xe của người khác cháu chưa đủ 18 tuổi thì cha, mẹ cháu phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình nếu như tài sản của cháu không đủ để bồi thường.
Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về nguyên tắc bồi thường thiệt hại như sau:
“1. Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
2. Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.
3. Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường.
4. Khi bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra.
5. Bên có quyền, lợi ích bị xâm phạm không được bồi thường nếu thiệt hại xảy ra do không áp dụng các biện pháp cần thiết, hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại cho chính mình”.
Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Như đã nêu ở trên, gây thiệt hại cho người khác khi chưa đủ 18 tuổi, cháu bạn và cha mẹ cháu (trong trường hợp tài sản của cháu không đủ để bồi thường) có trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại. Nếu thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của cháu và bố mẹ cháu, họ có thể được giảm mức bồi thường.
Thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của người chịu trách nhiệm bồi thường, theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06/9/2022, “là trường hợp có căn cứ chứng minh rằng nếu Tòa án tuyên buộc bồi thường toàn bộ thiệt hại thì không có điều kiện thi hành án”.
Ví dụ, một người vô ý làm cháy nhà người khác gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng. Người gây thiệt hại có tổng tài sản là 100.000.000 đồng, thu nhập trung bình hàng tháng là 2.000.000 đồng. Mức thiệt hại này được xác định là quá lớn so với khả năng kinh tế của người gây thiệt hại.
Tóm lại, ngoài việc các bên thỏa thuận, căn cứ tình hình thực tế, cơ sở chứng minh thu nhập là điều kiện thi hành án, Tòa án giải quyết vụ việc quyết định người gây thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu họ không có lỗi hoặc có lỗi vô ý.
Hùng Phi
Vũ Thị Thanh Tú
