Bà nội tôi có chia đất cho bố tôi và chú tôi năm 1991. Năm 1993, bố tôi mất không để lại di chúc, sau đó nơi tôi ở từ huyện lên quận và cơ quan nhà nước cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất...
Năm 2022 bà nội mất. Tôi muốn hỏi các cô, chú tôi có khởi kiện đòi chia đất do bố tôi mất không để lại di chúc cho hàng thừa kế thứ nhất bao gồm bà nội tôi được thừa kế từ bố tôi không? Còn thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế không?
Trả lời
- Điều 612 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định di sản “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác”.
- Điều 616 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người quản lý di sản như sau:
“1. Người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra.
2. Trường hợp di chúc không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý di sản đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản.
3. Trường hợp chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý”.
- Khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì “thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế”.
- Khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 2 Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định: “Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc”.
- Điểm e khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định: “Đương sự có yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ án và thời hiệu khởi kiện đã hết”.
Theo thông tin bạn cung cấp thì bà nội của bạn cho bố bạn đất năm 1990 và việc bố mẹ bạn được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là hợp pháp, không có tranh chấp. Bố bạn mất năm 1993 (bạn không nêu ngày, tháng), theo quy định tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì “thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế”. Như vậy, thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của bố bạn hết vào ngày, tháng bố bạn mất của năm 2023. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 2 Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định: “Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc”. Do đó, có 02 trường hợp:
+. Trường hợp các cô, chú của bạn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của bố bạn để được hưởng phần của bà nội bạn mà không có ai yêu cầu áp dụng thời hiệu theo quy định trên thì Tòa án sẽ thụ lý, giải quyết vụ án theo thủ tục chung. Tòa án sẽ xác định phần tài sản của bố bạn trong khối tài sản chung với mẹ bạn là di sản để chia thừa kế theo pháp luật. Khi bố bạn mất, bà nội bạn vẫn còn sống nên bà là người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn, vì vậy bà sẽ được chia một kỷ phần. Vì bà nội bạn đã mất nên kỷ phần này sẽ được giao cho những người thừa kế còn sống của bà nội bạn.
+. Trường hợp các cô, chú của bạn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của bố bạn mà bạn có yêu cầu áp dụng thời hiệu theo quy định trên, nếu thời hiệu khởi kiện đã hết thì Tòa án sẽ đình chỉ giải quyết vụ án theo điểm e khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Lúc này, di sản của bố bạn sẽ thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó theo khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Như Quỳnh
Đỗ Như Quỳnh
