Trước khi bố em mất mới thông báo cho gia đình về việc có một người con riêng là em, với mong muốn để em về nhận họ hàng.
Bố em có một thửa đất rộng hơn 3.000m2, đang cho thuê làm nhà xưởng. Em được biết, khi người thuê đến trả tiền thuê vào đúng dịp giỗ đầu của ông thì mọi người mới biết vì ông không để lại di chúc cho tài sản này.
Mọi người trong gia đình cho rằng vì em là con ngoài giá thú, lại không thiếu thốn nên không được chia một phần thửa đất thì có đúng hay không?
Thú thật, em cũng chỉ muốn mọi người nhìn nhận mình như một thành viên chính thức trong gia đình với tư cách là con ruột của bố em. Có thể, phần di sản nhận được em sẽ làm việc gì có ý nghĩa để cám ơn người đã cho em có mặt trên cõi đời này. Cũng có người khuyên em nên khởi kiện lên Tòa án để đòi quyền lợi.
Trả lời
Thông tin của bạn cho thấy, bố đẻ của bạn chết không để lại di chúc đối với quyền sử dụng thửa đất 3.000m2, đang cho thuê làm nhà xưởng. Cho nên, di sản này sẽ được chia thừa kế theo pháp luật.
Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015, “thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”.
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp như không có di chúc; di chúc không hợp pháp; những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Bên cạnh đó, theo điểm a khoản 2 của Điều 650 của Bộ luật này, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với “phần di sản không được định đoạt trong di chúc”.
Theo khoản 1 Điều 651 của Bộ luật này, những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
“a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại”.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Theo khoản 2 Điều 68 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, “con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ của mình được quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan”.
Căn cứ các quy định nêu trên, mặc dù bố bạn và mẹ bạn không có quan hệ hôn nhân, nhưng với tư cách là con đẻ, bạn có quyền được hưởng di sản thừa kế theo pháp luật do ông để lại mà không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực pháp luật.
Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.
Có thể thấy, đối với quyền sử dụng thửa đất 3000m2, tất cả những người thừa kế theo pháp luật của bố bạn (trong đó có bạn) có thể thỏa thuận phân chia, định giá, chuyển nhượng cho người khác, thu tiền để chia.
Nếu các thành viên khác không cho bạn được hưởng quyền thừa kế, về nguyên tắc bạn có thể khởi kiện lên Tòa án để bảo vệ quyền lợi của mình.
Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, “Tranh chấp về thừa kế tài sản” thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Điểm a khoản 1 Điều 35 của Bộ luật này quy định Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với “Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật này, trừ tranh chấp quy định tại khoản 7 Điều 26 của Bộ luật này”.
Điểm c khoản 1 Điều 39 của Bộ luật này quy định: “Đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết”.
Tóm lại, nếu muốn khởi kiện, bạn làm đơn, gửi kèm tài liệu, giấy tờ chứng minh gửi Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có thửa đất là di sản do bố đẻ của bạn để lại để được giải quyết.
Tuy nhiên, theo chúng tôi, bạn nên trao đổi với các thành viên trong gia đình vừa mới tìm lại được quan hệ họ hàng để thống nhất tìm ra cách thức giải quyết hợp tình, hợp lý nhất trước khi gửi đơn đến Tòa án. Bởi vì, quan hệ gia đình chủ yếu được dựa trên yếu tố tình cảm, chia sẻ và yêu thương lẫn nhau.
Bố em có một thửa đất rộng hơn 3.000m2, đang cho thuê làm nhà xưởng. Em được biết, khi người thuê đến trả tiền thuê vào đúng dịp giỗ đầu của ông thì mọi người mới biết vì ông không để lại di chúc cho tài sản này.
Mọi người trong gia đình cho rằng vì em là con ngoài giá thú, lại không thiếu thốn nên không được chia một phần thửa đất thì có đúng hay không?
Thú thật, em cũng chỉ muốn mọi người nhìn nhận mình như một thành viên chính thức trong gia đình với tư cách là con ruột của bố em. Có thể, phần di sản nhận được em sẽ làm việc gì có ý nghĩa để cám ơn người đã cho em có mặt trên cõi đời này. Cũng có người khuyên em nên khởi kiện lên Tòa án để đòi quyền lợi.
Trả lời
Thông tin của bạn cho thấy, bố đẻ của bạn chết không để lại di chúc đối với quyền sử dụng thửa đất 3.000m2, đang cho thuê làm nhà xưởng. Cho nên, di sản này sẽ được chia thừa kế theo pháp luật.
Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự năm 2015, “thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định”.
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp như không có di chúc; di chúc không hợp pháp; những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Bên cạnh đó, theo điểm a khoản 2 của Điều 650 của Bộ luật này, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với “phần di sản không được định đoạt trong di chúc”.
Theo khoản 1 Điều 651 của Bộ luật này, những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
“a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại”.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Theo khoản 2 Điều 68 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, “con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ của mình được quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan”.
Căn cứ các quy định nêu trên, mặc dù bố bạn và mẹ bạn không có quan hệ hôn nhân, nhưng với tư cách là con đẻ, bạn có quyền được hưởng di sản thừa kế theo pháp luật do ông để lại mà không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực pháp luật.
Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.
Có thể thấy, đối với quyền sử dụng thửa đất 3000m2, tất cả những người thừa kế theo pháp luật của bố bạn (trong đó có bạn) có thể thỏa thuận phân chia, định giá, chuyển nhượng cho người khác, thu tiền để chia.
Nếu các thành viên khác không cho bạn được hưởng quyền thừa kế, về nguyên tắc bạn có thể khởi kiện lên Tòa án để bảo vệ quyền lợi của mình.
Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, “Tranh chấp về thừa kế tài sản” thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
Điểm a khoản 1 Điều 35 của Bộ luật này quy định Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với “Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật này, trừ tranh chấp quy định tại khoản 7 Điều 26 của Bộ luật này”.
Điểm c khoản 1 Điều 39 của Bộ luật này quy định: “Đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết”.
Tóm lại, nếu muốn khởi kiện, bạn làm đơn, gửi kèm tài liệu, giấy tờ chứng minh gửi Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có thửa đất là di sản do bố đẻ của bạn để lại để được giải quyết.
Tuy nhiên, theo chúng tôi, bạn nên trao đổi với các thành viên trong gia đình vừa mới tìm lại được quan hệ họ hàng để thống nhất tìm ra cách thức giải quyết hợp tình, hợp lý nhất trước khi gửi đơn đến Tòa án. Bởi vì, quan hệ gia đình chủ yếu được dựa trên yếu tố tình cảm, chia sẻ và yêu thương lẫn nhau.
Thu Hường
Vũ Thị Thanh Tú
